Rıza Tevfik Bölükbaşı

Rıza Tevfik Bölükbaşı

Rıza Tevfik Bölükbaşı, Türk bir şair, filozof ve siyasetçiydi. Hece vezninde yazdığı şiirlerle tanınan Rıza Tevfik Bölükbaşı, felsefeye merakı nedeniyle Feylesof Rıza olarak anılırdı. Tıp eğitimi gören Rıza Tevfik, Osmanlı döneminde milletvekilliği, Millî Eğitim Bakanlığı da yapan çok yönlü bir kişilikti. Politikadaki tutarsızlıkları ve ateşli kişilik yapısı nedeniyle olaylarla dolu bir ömür sürdü. Sevr Antlaşması’nı imzalayan Osmanlı delegesi olarak Yüzellilikler arasında yer aldığı için uzun yıllar sürgünde yaşadı; gurbet acısını, şiirlerinde dile getirdi.

Rıza Tevfik, 1869 yılında Cisr, Edirne Eyaleti'nde (günümüzde Bulgaristan'da bulunan Svilengrad'daki Mustafapaşa), Çerkes kökenli bir annenin ve Arnavut kökenli bir babanın ilk çocuğu olarak doğdu. Daha sonrasında Edirne'de intihar ederek ölen bir de bir erkek kardeşi Besim vardı. 1879'da babasının savcı yardımcısı olarak atanması üzerine göç ettikleri İzmit'te Münire Hanım sıtmadan hayatını kaybedince aile İstanbul'a döndü. Rıza Tevfik, babasının Gelibolulu bir ailenin kızı olan Şakire Hanım'la evlenmesinden sonra eğitimine bir süre Gelibolu'da bir Ermeni mektebinde devam etti; ardından Gelibolu Rüştiyesi'nde okuyarak okulu birincilikle bitirdi. 1885'te Mektebi Mülkiyeyi Şahane'ye girdi, özellikle edebiyat derslerinde başarılı oldu; ancak üçüncü sınıfta iken babasını kaybetti (1891), arkasından da ihtilalcilikle suçlanarak bazı hocalar ve öğrencilerle birlikte okuldan çıkarıldı. Doktorluk mesleğine ilgi duymadığı hâlde eğitimine devam edebilmek için Tıbbiye'ye girdi. Öğrencileri etrafına toplayıp Namık Kemal'in hürriyet şiirlerini okuması; cumhuriyet hakkında konuşmalar yapmaya başlaması bu okuldan da uzaklaştırılmasına sebep oldu ancak Umumi Mektepler Nazırı Mustafa Zeki Paşa'ya yazdığı bir dilekçe sayesinde okula geri dönebildi. Ertesi sene Sirkeci'de bir kahvede hürriyet, adalet ve hükûmet şekilleri üzerine yaptığı bir konuşma nedeniyle hapsedildi; bu defa da Zaptiye Nazırı Hüseyin Nazım Paşa'nın aracılığı ile hapisten kurtulup okula dönebildi. Okulu 1897'de bitirip doktor olabildi.

Gümrük idaresinde, sonra Cemiyeti Tıbbiyeyi Mülkiye'de, daha sonra Karantina İdaresinde doktor olarak çalıştı. Tıbbiye'nin son sınıfında iken ilk Türk kadın pedagoji öğretmeni Ayşe Sıdıka Hanım ile evlenerek 3 kız çocuğu sahibi olan Rıza Tevfik 1903'te çocukları henüz 3, 4 ve 7 yaşlarında iken eşini kaybetti. Ertesi yıl ikinci evliliğini Nazlı Hanım ile yaptı; bu evliliğinden iki oğlu oldu.

1908'li yıllarda ise Ulum-u İktisadiye ve İçtimaiye Mecmuası'nın kurucuları arasında yer aldı ve bu dergide çeşitli yazılar yazdı.

O dönemde gizli bir cemiyet olan İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne 1907’de Manyasizade Refik Bey’in ısrarıyla girdi. Ertesi sene Meşrutiyet ilan edildiğinde Rıza Tevfik, Selim Sırrı Bey (Tarcan) ile birlikte İstanbul’da at üstünde dolaşıp nutuklar vererek halkın galeyanını kontrol altına almada başarılı oldu. Devrim günleri boyunca iri cüssesi ile de nam salan Rıza Tevfik, Dersaadet’in en etkili kişileri arasına girdi ve kendisine siyaset yolu açıldı. Genel seçimde Osmanlı parlamentosuna Edirne mebusu olarak girdi.

1910 yılında İttihat ve Terakki Fırkası’nın meclisi feshetmesi üzerine istifa etti; iki yıl sonra Hürriyet ve İtilaf Fırkası’na girdi. İttihat ve Terakki Fırkası’ndan eski arkadaşları tarafından Sultanahmet’teki cezaevinde bir ay kadar hapsedilen; bir yıl sonra Gümülcine’de 1912 Osmanlı genel seçimleri sırasında propaganda yaparken yine eski partili bir grup tarafından fena hâlde dövülen Rıza Tevfik, ikinci seçimde mebus seçilemeyince siyaseti bir süre için bırakmıştır.

Bu dönemde devrin belli başlı gazete ve dergilerinde şiirler, edebiyat ve felsefe ile ilgili makaleler yazdı; ülkenin I. Dünya Savaşı’na sürüklenmesine karşı çıktı. Tiyatro salonları ve kıraathanelerde halka açık verdiği konferanslar ile tanındı.

Vaniköyü'nde Raif Oğan'ın kurduğu Rehberi İttihad-ı Osmâni özel lisesinde Türkiye'de ilk defa felsefe dersleri verdi. Bu dersler önce “Mebhas-i Marifet (Bilgi Teorisi)” adıyla taş basma olarak basıldıktan sonra 1914’te “Felsefe Dersleri-Birinci Kısım” adıyla yayımlanmıştır. Yakın dostu Tevfik Fikret’in 1915’te ölümünden sonra Arnavutköy Kız Koleji'nde ve Robert Kolej'de Fikret’ten boşalan edebiyat derslerini verdi.

1918’de siyasete yeniden dönerek son Osmanlı kabinesinde Maârif Nâzırı (Eğitim Bakanı) olarak bulundu. Felsefenin eğitim sisteminde yer alması için çabaladı. Aynı yıl Hür ve Kabul Edilmiş Masonlar Büyük Locası'nın büyük üstadı seçilerek burada bir yıl görev yaptı. 16 Mart 1919'da Meclis-i Âyan üyeliğine atanmıştır. 1919-1920’de Şura-yı Devlet (Danıştay) Reisliği’ne getirildi.

Aynı tarihlerde Darülfünun’da felsefe ve estetik dersleri verdi. Padişah Vahdettin ve Damat Ferit Paşa'nın ısrar ve baskısı sonucu 1919'da Paris'te toplanan barış konferansına Türkiye temsilcisi olarak katılmak zorunda kaldı. Ertesi yıl ise Sevr Antlaşması’nı imzalayan heyette yer almak zorunda kaldı. Darülfünun’daki öğrencileri onun Sevr'e imza koyan heyette yer almasını büyük tepki ile karşılayıp derslerini boykot ettiler, protesto gösterileri düzenlediler. Darülfünun grevine yol açan gerilimin son damlası Süleyman Nazif ile Hüseyin Daniş arasında Fuzûlî’nin Türklüğü üzerine yapılan tartışma olmuştur. 29 Mart 1922’de yapılan konferansta hakem rolünü üstlenen Rıza Tevfik, Fuzûlî'nin Türk değil, Acem olduğunu iddia etmiş, “Türk de olsa ne çıkar” diyerek nutkuna devam etmişti. Ertesi gün Edebiyat Fakültesi öğrencileri bir kararname hazırlayarak Rıza Tevfik, Ali Kemal, Hüseyin Daniş, Cenab Şahabettin ve Marujan Barsamiyan’ın görevlerinden istifa etmelerini istediler. Edebiyat Fakültesi’nde başlayan boykot diğer üç fakülteye de sıçradı. Gelişmeler üzerine üniversite nizamnamesi değiştirilerek hocaların durumu hakkında karar verme yetkisi Darülfünun Divanı’na bırakılmış ve Divan söz konusu hocalara süresiz izin vererek bir anlamda öğrencilerin isteklerini yerine getirmiştir. Rıza Tevfik, kurumdan istifa etti.

Millî Mücadele aleyhtarı Ali Kemal’in linç edilmesi üzerine Mısır'a gitmekte olan bir yük gemisine binerek 8 Kasım 1922’de ülkeyi terk etti.

Türkiye’den ayrılışından bir buçuk yıl sonra TBMM’nin aldığı bir kararla sürgüne gönderilecek Yüzellilikler listesinde yer aldı. Listede yer almasının nedeni, Sevr’i imzalayan heyette yer alması idi. Sürgün yıllarında Hicaz, Amerika Birleşik Devletleri, Ürdün ve Lübnan'da yaşadı. Ürdün Kralı Emir Abdullah kendisine yakınlık göstermiş, maaş bağlamış; Divan tercümanlığı ve Asarı Atika müdürlükleri görevlerinde bulunmasını sağlamıştır. 1928'de ABD'de bulunan çocuklarını ziyaret edip orada Türk edebiyatı hakkında çeşitli konferanslar veren Rıza Tevfik, 1934'te Ürdün'deki resmî görevinden emekli oldu. Lübnan kıyılarında Beyrut yakınlarındaki Cünye kasabasına yerleşti.

1939’da çıkan Af Kanunu’ndan faydalanarak 1943’te kendi ifadesiyle "hesaplaşmak için değil, helalleşmek için" yurda döndü. 30 Aralık 1949'da felç tedavisi için yattığı İstanbul Vakıf Gurebâ Hastanesi'nde saat 21.30'da zatürreden öldü. Cenaze namazı 1 Ocak 1950'de Şişli Camii'nde kılınmıştır. Defni ardından Rıza Tevfik'i çok seven Refi' Cevad Ulunay mezarı başında insanlara konuşma yapmıştır.

Servet-i Fünûn edebiyatının kuruluş yılları olan 1895'ten itibaren devrin edebî dergilerinde Abdülhak Hamit etkisi altında aruz vezniyle şiirler yayımladı. Asıl şöhretini 1913'ten sonra yayımladığı şiirlerle kazandı. Millî edebiyatın oluştuğu bu dönemde hece vezni ve kısmen sade Türkçe ile şiirler yazdı; divan, koşma ve nefes tarzındaki şiirleriyle bir dönemin halk edebiyatının canlanmasına yardımcı oldu.

Rıza Tevfik Bölükbaşı, bütün şiirlerini tek kitabı olan Serâb-ı Ömrüm adlı kitabında bir araya getirmiştir. Bu kitap, 1934'te Lefkoşa'da basıldı.

Halk edebiyatının tanıtılması ile ilgili çalışmalar da yapan Bölükbaşı'nın Ömer Hayyam çevirileri, Tevfik Fikret hakkında incelemesi ve Darülfünun'da vermiş olduğu felsefe derslerinin ders notları kitaplaştırılarak Felsefe Dersleri adıyla yayımlanmış olup felsefi açıdan Türk fikir hayatında önemli bir yere sahiptir. Bu eserin transkripsiyonu 2001 yılında Dr. Münir Dedeoğlu tarafından günümüz Türkçesiyle yeniden yayımlanmıştır.

"Abdülhak Hamid ve Mülâhazât-ı Felsefiyesi" adlı eserini Abdullah Uçman İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları'ndan çıkarmıştır.

Bazı hatıraları, (İletişim Yayınları) tarafından "Biraz da Ben Konuşayım" başlığıyla yayımlanmıştır.

Ali Ekrem Bolayır

 

Ali Ekrem Bolayır

Ali Ekrem Bolayır, Türk şair, yazar, öğretmen ve devlet adamı. Namık Kemal'in oğlu olan Ali Ekrem Bolayır, Servet-i Fünûn edebiyatı'nın öncüleri arasında gösterilmektedir. 2 Ağustos 1867'de İstanbul'un Fatih ilçesinin Hobyar mahallesinde doğdu. Babası, vatan şairi ve yazar Namık Kemal, annesi ise devrin Niş kadısı Mustafa Ragıp Efendi'nin kızı Nesime Hanım'dır. Feride ve Ulviye adına iki kız kardeşi vardır.

Fatih Askeri Rüştiyesi'ne bir yıl devam ettikten sonra öğrenimine babasının mutasarrıf olarak görev yaptığı Rodos ve Sakız Adası’nda özel dersler yoluyla devam etti. Arapça, Farsça, Fransızca öğrendi. Sanat ve edebiyatla küçük yaşlarda ilgilenmeye başladı. 20 yaşında İstanbul'a döndü ve Padişah II. Abdülhamid tarafından sarayda görevlendirildi. 1888 yılında atandığı Mabeyn-i Humayun Katipliği görevini 18 yıl sürdürdü. 1894’te Kavalalı Ahmet Celal Paşa’nın kızı Zeynep Celile Hanım ile evlendi. Bu evlilikten Mehmet Kemal Cezmi (1896) adında bir oğlu ve bir kızı Ayşe Masume (1899) adında oldu, diğer eşi Lofçalı Ahmed Cevdet Paşa’nın en genç Torunu Azize Hanım, bu evlilikten Hatice Selma (1902), Fatma Beraat (1905) adlarında 2 kızı oldu.

Edebiyat-ı Cedide Topluluğu’nun bir üyesi olan Ali Ekrem Bey, şiirlerini “İlham” ve “A. Nadir” takma adları ile yayınladı. Asıl sanatını temsil eden eserlerini 1896-1900 yılları arasında Servet-i Fünun Dergisi’nde yayımladı. Derginin 1897 yılındaki Yunan Harbi nedeniyle çıkan özel sayısında yer alan “Vasiyet” şiiri ile tanındı. Tevfik Fikret’in bir makalesini değiştirmesine kızarak topluluktan ayrıldı. Edebiyatla ilgisini ömür boyu kesmedi. 1908’e kadar kişisel, Meşrutiyetin İlanı ile birlikte daha çok sosyal, vatani, dini konular işledi. Çanakkale ve İstiklâl Savaşı yıllarında millî kahramanlık şiirleri yazdı. Tevfik Fikret gibi nazmı nesre yaklaştırma çabasındaydı.

1906’da Kudüs mutasarrıfı olarak atandı. 1908’de Beyrut valisi oldu ancak birkaç gün sonra bu görevinden istifa etti. Aynı yıl, Cezâir-i Bahr-i Sefîd (Akdeniz Adaları) Valisi olarak görevlendirildi. Bir sene sonra kadro dışı kalarak İstanbul’a döndü. 1910’da Mehmet Akif tarafından Darülfünun’da Tarih-i Edebiyat öğretmeliği teklif edildi. O yıl, Darülfünun hocaları ve talebelerinden oluşan bir heyetle Romanya seyahati yaptı; ertesi yıl ise 3 aylık Fransa ve İsviçre gezisine gitti. 1912’de tekrar Cezâir-i Bahr-i Sefîd Valisi olarak atandı. Balkan Savaşı’nın başlaması üzerine valilik kapatıldı. Ailesiyle birlikte güçlükle İstanbul’a dönebilen Ali Ekrem Bey, uzun süre yarım maaş aldı ve 1912’de emekli edildi.

1913’te tekrar Darülfünun’da müderrisliğe başladı ve “Nazariyyat-i Edebiyye” dersi okuttu. Ertesi yıl kız öğrenciler için kurulan İnas Darülfünu'nda da edebiyat dersleri verdi. 1914 yılında Osmanlı'nın ilk konservatuvar kurumunun kuruluşu sırasında okula konservatuvar yerine "Güzellikler Evi" anlamına gelen Darülbedayi isminin verilmesin önerdi ve kabul edildi.

Oğlu Mehmet Kemal Cezmi 1917'de intihar etti. Bu olayın etkisiyle rahatsızlanan Ali Ekrem Bey, tedavi için Dr. Mazhar Osman Bey’in tedavihanesinde kaldı. Vermekte olduğu “Nazariyyat-i Edebiyye” dersi Ali Kemal Bey’in eğitim bakanlığı sırasında kaldırılınca açığa alınan Ali Kemal Bey, Tedkîkat-ı Lisâniyye Heyeti Reisi yapıldı ve Galatasaray Sultani’sinde edebiyat öğretmenliğine getirildi. Bu görevi başlangıçta kabul etmeyen Ali Ekrem, eğitim bakanlığına Sait Bey’in gelmesi üzerine görevi kabul etti ve 3,5 yıl öğretmenlik yaptı.

1923’te yeniden Darülfünun’a atandı. Yahya Kemal’e vekaleten "şerh-i mütun" (metin açıklama) müderrisi olmuştu. Daha sonra asalaeten atandığı bu görevi 1933 yılındaki üniversite reformuna kadar sürdürdü. Bir yandan da başka okullarda ders verdi. Darülfünun üniversiteye dönüştürüldüğünde açıkta kalan Ali Ekrem, Maltepe Askeri Lisesi'nde öğretmenliğe devam etmeye çalıştı. Sağlık sorunları ve yaşlılığı nedeniyle bu görevde zorlandı. Gırtlak kanseri nedeniyle ömrünün son günlerini çeşitli hastanelerde geçirdi. 27 Ağustos 1937'de hayatını kaybetti. Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.

Bazı Eserleri

• Ruh-ı Kemal (1909),
• Zilal-i İlham (1909),
• Çocuk Şiirleri (1917),
• Ordunun Defteri (düzyazı-şiir karışık 1918),
• Şiir Demeti (1925),
• Vicdan Alevleri (1925).

Marşları

• Anadolu Marşı

Salih Bolat

 

Salih Bolat

Salih Bolat, doğumu 3 Temmuz 1956, Adana: ölümü 13 Şubat 2022, İstanbul, Türk şair.

3 Temmuz 1956'da Adana'da doğdu. İlk ve orta öğretimini Adana’da, yüksek öğrenimini Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi'nin Sosyal Politika Bölümü'nde aldı. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Bölümü'nde yüksek lisans ve doktora programlarını tamamladı. Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi'nden emekli oldu (2004). Beykent Üniversitesi Sinema-TV bölümünde öğretim üyeliği yaptı. 13 Şubat 2022 tarihinde koronavirüs nedeni ile İstanbul'da tedavi gördüğü hastanede öldü. Kadıköy Yeldeğirmeni Sanat Merkezi'nde yapılan törenden sonra Büyükada Mezarlığı'nda toprağa verildi.

1974 yılında Yeni Adana gazetesinin kültür sanat sayfasında öyküler yazarak sanat yaşamına başladı. 1975 yılında Adana'da, Koza dergisinin çıkarılmasına katıldı ve ilk şiirini burada yayımladı. 1977-1980 yıllarında, Ankara'da Yapıt Dergisi ile Halk Evleri Genel Merkezi'nin yazı kurulu üyeliğinde bulundu. 1982-1983 yıllarında yine Ankara'da Petek Dergisi'nin yazı kurulu üyeliğinde bulundu. 1984-1986 yıllarında Yarın Dergisi'nin çalışmalarına katıldı. 1995 yılında, Cem Savran ile Promete Dergisi'ni kurdu. 1980 yılından itibaren Yeni Olgu, Oluşum, Edebiyat 81, Türkiye Yazıları, Süreç, Yeni Düşün, Varlık, Gösteri, Düşler, Şiir-lik, Edebiyat ve Eleştiri, Defter, E, Kaçak Yayın gibi dergilerde şiirler ve yazılar yayımladı.

1995-1997 yıllarında Siyah Beyaz gazetesinde, "Duygusal Düşünceler" adlı köşede yazdı. 1996 yılında, Radyo C'de "Şiir Penceresi" adlı programı yapımcı ve sunucu olarak yürüttü. Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü'nün ve Orhon Murat Arıburnu Şiir Ödülü'nün seçici kurul üyeliklerinde bulundu. Salih Bolat, Edebiyatçılar Derneği'nin ve Türkiye Yazarlar Sendikası'nın Yönetim Kurulu Üyeliğinde görev aldı. İstanbul Beykent Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Sinema-TV Bölümü'nde öğretim üyesidi. Gazete Duvar’da yazılar yazdı.

Dize sonlarındaki fiillerin birbirini kesintisiz izlemesiyle oluşturulan uyaklama yöntemi ve bazı şiirlerinin genel atmosferi bakımından Atilla İlhan'dan ve yine pek çok şiirinde başta Hasan Hüseyin olmak üzere çeşitli toplumcu şairlerin yöntemlerinden yoğun etkilenmelere karşın kendine özgü bir sese ve özgünlüğe ulaşmış bir şair. Düşünce yoğunluğu şiirinin her zaman önemli bir ögesidir.

Şiir

• Yaşanan (1983)
• Bir Afişin Önünde (1986)
• Sınır ve Sonsuz (1988)
• Karşılaşma (1992)
• Uzak ve Eski (1996)
• Gece Tanıklığı (2000)
• Açılmış Kanat (2004)
• Yol Ayrımı (Seçme Şiirler, 2006)
• Kanıt (2006)
• Atların Uykusu (2014)

Düz Yazı

• Duygusal Düşünceler (1999)
• Şiir Sanatı (Yaşar Nabi Nayır ile birlikte, 2004)
• Öykü Yazma Teknikleri (2004)
• Deniz Feneri (Eren Aysan ile birlikte, 2006)
• İletişim ve Edebiyat (2008)

Ödülleri

• 1984 Akademi Kitabevi Şiir Başarı Ödülü (Yaşanan adlı yapıtı ile)
• 1986 Yaşar Nabi Nayır Şiir Ödülü (Bir Afişin Önünde adlı yapıtı ile)
• 1990 Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü (Karşılaşma adlı yapıtı ile)
• 2002 Ahmed Arif Şiir Ödülü (Açılmış Kanat adlı yapıtı ile)
• 2007 Behçet Aysan Şiir Ödülü (Kanıt adlı yapıtı ile)

Ahmet Telli

 

Ahmet Telli

Ahmet Telli, Türk şair ve yazar. 2 Aralık 1946'da Çankırı'nın şu an Karabük'e bağlı olan Eskipazar ilçesinde doğan Ahmet Telli, Hasanoğlan ve Kayseri Pazarören, Pınarbaşı öğretmen okullarında eğitim gördü. Öğretmen okulundan sonra dört yıl ilkokul öğretmenliği, daha sonra da Gazi Eğitim Enstitüsü'nü bitirmesinin ardından, Kastamonu, İnebolu, Doğanyurt, Kırıkkale ve Ankara Atatürk Lisesi'nde Türkçe ve Edebiyat öğretmenliği yaptı. 1981'de Gazi Eğitim Enstitüsü'nde öğretmenken, sıkıyönetimce tutuklanarak görevine son verildi. Aynı yıl, TCK'nın (o zamanlar) 141, 142 ve 146. maddelerinden yargılandı. 141 ve 146'dan beraat etti. Cigerhun'un şiirleri üstüne yazdığı bir yazısından ötürü 1980 yılında 142. maddeden kısa bir süre hüküm giydi. Tutuklu kaldığı süre boyunca Filistin Askısı’na da maruz kaldı.

Kitapçılık, yayıncılık yaptı, çeşitli yayınevlerinde yönetici ve editör olarak bulundu. 1993'te mahkeme kararıyla öğretmenliğe döndü ve emekli oldu. İlk şiiri 1961'de yayımlandı. 1972'de Cengiz Tuncer'in Kerkenez adlı romanı üstüne yazdığı ilk yazısına Varlık Dergisi Eleştiri Ödülü ikinciliği verildi. 70'li yıllarda daha çok deneme ve kitap tanıtma yazıları yazdı ve kitaplarını 1979'dan sonra yayınlamaya başladı.

Özellikle 1972'den sonra, birçok edebiyat dergisinde yazıları, şiirleri yayımlandı. Türkiye Yazıları dergisi (Mart 1983, sayı: 72), Kavram ve Karmaşa dergisi (Ocak - Şubat 2002, sayı:22), Gümüş - Deliler Teknesi eki - (Ocak 2007), Bireylikler dergisi (Mayıs - Haziran 2011, sayı:32) şiiriyle ilgili özel sayılar yayımladılar.

1960 sonrası top­lumcu şiirimizin, (Nihat Behram, A. Bulut, İ. Uyaroğlu, v.b.) ikinci kuşağında yer alan özgün bir şairidir. Birinci kuşaktan, özellikle İsmet Özel'den, ses tonu ve sözcük seçimi bakımından, geniş ölçüde etkilenmiş olduğu gözlemleniyor. Romantik ve başkaldırıcı kişiliği onu bir yanıyla da Atilla İlhan şiirine bağlıyor...

Şiir Kitapları

• Yangın Yılları (1979)
• Hüznün İsyan Olur (1979)
• Dövüşen Anlatsın (1980)
• Saklı Kalan (1981)
• Su Çürüdü (1982)
• Belki Yine Gelirim (1984)
• Çocuksun Sen (1994)
• Kalbim Unut Bu Şiiri - Seçmeler (1994)
• Barbar ve Şehla (2003)
• Yüzünün Doğusu Gül - Gul e Rojhilata Ruye Te - Şiirlerden seçmeler Türkçe - Kürtçe (2005)
• Nida (2010)
• Bakışın Senin (2016)
• Veda Divanı - Toplu Şiirleri (2018)

Yazıları

• Ben Hiçbir Şey Söylemedim (2001)
• Sulara mı Yazıldı (2001)
• Buradayım Sözümde (2005)
• Neylersin (2012)
• Söylesen
• Görsen (2016)
• Dinlersen Anlatırım (2020)

Öykü

• Arkadaşlık Günleriydi

Ödülleri

• 1980 Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü Hüznün İsyan Olur kitabı ile (Metin Altıok ile paylaştı)
• 1982 Yazko Şiir Özendirme Ödülü Saklı Kalan kitabı ile
• 2011 Altın Portakal Şiir Ödülü Nida kitabı ile
• 2020 PEN Türkiye Şiir Ödülü

Köşe Yazıları

• Okur Olmak
• 14 Şubat Dünya Sevgililer Günü
• 8 Mart Dünya Kadınlar Günü
• Şiir - Beste Ilişkisi
• Dil - Kişilik Ilişkisi[ölü/kırık bağlantı]
• Haziranda Yitirdiklerimiz
• Acının Islığı

Salah Birsel

 

Salah Birsel

Ahmet Salahattin Birsel, doğumu 14 Kasım 1919, Balıkesir, ölümü 10 Mart 1999, İstanbul, Türk şair ve deneme yazarı.

Uzun yıllar İzmir, İstanbul ve Ankara'da yaşadıktan sonra İstanbul'a yerleşti. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nin felsefe bölümünden mezun olduktan sonra müfettişlik, kitaplık ve basımevi müdürlüğü gibi görevlerde bulundu. Aynı zamanda Türk Dil Kurumu yönetim kurulu üyeliği yaptı. Oyuncu İhsan Devrim ve yazar Burhan Arpad'la birlikte 1940'lı yıllarda ABC Kitabevi'ni kurdu. Yönetmen Özdemir Birsel'in amcasıdır. Salâh Birsel, 10 Mart 1999'da kalp krizinden İstanbul'da öldü.

1956'dan sonra Birinci Yeni şiirinden tamamen uzaklaştı ve kendine ait, bağımsız bir şiir anlayışı geliştirdi. Şiirde zekanın önemine inanır. Konuları alaya alır gibi görünerek şiirin düşündürücü yanını güçlendirmiştir. Nesirlerinde de mizah dikkati çekmektedir. Birsel başlarda 40'lı yıllar şiirinin genel temalarına, söyleyiş özelliklerine yakın bir konumdadır. Şiirlerinin Orhan Veli ve Külebi şiiriyle ortak söyleyiş özellikleri de vardır. Daha sonra ironi, taşlama özellikleri taşıyan şiirleriyle, Cemal Süreya ve Ases 'te de İlhan Berk'le yakınlıklarla, İkinci Yeni akımı içinde özgün bir şair olarak yer aldı. Şiirlerinde Fransız şiirinin söyleyiş ve biçim özellikleri görülebiliyor. İroni ve humor özellikleri taşıyan şiirleriyle modern şiirimizi temalar ve dil bakımından demokratlaştırmış, geliştirmiş şairler arasındadır.

Şiirleri

• Dünya İşleri (1947, Yirminci Asır Yay.)
• Hacivat'ın Karısı (1955, Seçilmiş Hikâyeler Yay.)
• Ases (1960, Yeditepe)
• Kikirikname (1961, Yeditepe)
• Haydar Haydar (1972, Bilg)
• Köçekçeler (Bütün Şiirleri, 1981, İş Bankası Yay.)
• Bütün Şiirleri (Bütün Şiirleri, 1986, Ada)
• Varduman (Son dönem şiirleri, 1993, YKY) (Necatigil Şiir Ödülü)
• Yalelli (1994, Adam)
• İnce Donanma (1995, Korsan Yay.)
• Rumba da Rumba (1995, Adam)
• Yaşama Sevinci (1995, Adam)
• Çarleston (1996, Adam)
• Baş ve Ayak (1997, Adam)
• Sevdim Seni Ey İnsan (1997, Adam)
• Seçme Şiirler (1997, Adam)
• Nardenk (1998, Adam)

Deneme

• Şiirin İlkeleri (1952, Yenilik)
• Sen Beni Sev (1957, Yeditepe)
• Kendimle Konuşmalar (1969, Papirüs)
• 1001 Gece Denemeleri adı altında yayımlanan eserleri:
• Şiir ve Cinayet (1975, Çağdaş)
• Kurutulmuş Felsefe Bahçesi (1979, Ada)
• Halley Kimi Kurtarır (1981, Yazko)
• Paf ve Puf (1981, Ada)
• Amerikalı Tolstoy (1983, Yazko)
• Bir Zavallı Sarı At (1985, Çağdaş)
• Yapıştırma Bıyık (1985, Özgür Yay)
• Şişedeki Zenci (1986, Nisan)
• Asansör (1987, Özgür Yay)
• Kediler (1988, Bağlam)
• Seyirci Sahneye Çıkıyor (1989, Nisan)
• Hafiyeler Önde Gider (1991, Nisan)
• Gandhi ya da Hint Kirazının Gölgesinde (1993, YKY)
• Gece Mavisi (1994, Varlık)
• Salâh Bey Tarihi adı altında yayımlanan eserleri:
• Kahveler Kitabı (1975, Koza)
• Ah Beyoğlu Vah Beyoğlu (1976, Sander)
• Boğaziçi Şıngır Mıngır (1980, İş Bankası Yay.)
• Sergüzeşt-i Nono Bey ve Elmas Boğaziçi (1982, İş Bankası Yay)
• İstanbul-Paris (1983, İş Bankası Yay)

Günlük

• Günlük (1955, Yeditepe)
• Kuşları Örtünmek (1976, Ada)
• Hacivat Günlüğü (Günlük ve Kuşları Örtünmek ikisi bir arada) (1982, Ada)
• Yaşlılık Günlüğü (1986, Ada)
• Aynalar Günlüğü (1988, Ada)
• Bay Sessizlik (1990, Ada)
• Nezleli Karga (1991, Remzi)
• Geceyarısı Mektupları (1991, Bağlam)
• Yalnızlığın Fırınlanmış Kokusu (1992, Remzi)
• Yanlış Parmak (1995, Adam)
• Papağanname (1995, Adam)

Roman

• Dört Köşeli Üçgen (1961)

Biyografi

• Rüştü Onur (1956, Yeditepe)

İnceleme

• Fransız Resminde İzlenimcilik (1967, Dost)
• Goethe (1972, Milliyet Yay)

Gezi

• Kıbrısa Selam (1987, Cem)

Ödülleri

• "Keçi Çobanı, Kuzu Çobanı" denemesi ile TRT Deneme Sanat Ödülü (1970)
• "Şiir ve Cinayet" kitabıyla TDK Deneme Ödülü (1976)
• "Paf ve Puf" ile Yazın alanı Eleştiri-Deneme dalında Türkiye İş Bankası Büyük Ödülü (1982)
• "Yaşlılık Günlüğü" adlı günlüğüyle Sedat Simavi Edebiyat Ödülü (1986) - Türkiye'de günlük türünde yazılmış bir esere verilen ilk ödül
• "Varduman" adlı şiir kitabıyla Necatigil Şiir Ödülü (1994)

Yahya Kemal Beyatlı

 

Yahya Kemal Beyatlı

Yahya Kemal Beyatlı, doğum adıyla Ahmed Agâh, doğumu 2 Aralık 1884, Üsküp, ölümü 1 Kasım 1958, İstanbul, Türk şair, mütefekkir, yazar, siyasetçi ve diplomattır.

Cumhuriyet dönemi Türk şiirinin en büyük temsilcilerinden biridir. Şiirleri Divan edebiyatı ile modern şiir arasında köprülük görevi üstlenmiştir. Türk edebiyat tarihi içinde Dört Aruzcu'dan biri olarak kabul edilir. Sağlığında Türk edebiyatının başaktörleri arasında kabul edilmiş ancak hiç kitap yayımlamamıştır. Yahya Kemal sağlam bir kültür ve dil bilinci üstüne kurduğu şiirlerindeki klasik yalınlık ve güçlülükle, sanatının özünde ve biçiminde ulusal ve modern olanın, bireysel ve toplumsal olanın, tarihsel ve çağdaş olanın sentezine ulaşmadaki çabaları ve başarılarıyla, modern şiirimizin, büyük bir kurucu ustası, klasiğidir. Bu özellikleriyle, XX. yüzyıl dünya şiirinin de önemli şairleri arasında bulunduğundan kuşku yoktur.

Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nde milletvekilliği ve bürokratlık gibi siyasi ve idari görevler üstlenmiştir.

Hayatı

2 Aralık 1884 tarihinde Üsküp'te dünyaya geldi. Annesi, ünlü divan şairi Leskofçalı Galip'in yeğeni Nakiye Hanım; babası eski icra memuru dönemin belediye başkanı İbrahim Naci Bey'dir.

İlköğrenimine, 1889 yılında Üsküp'te Sultan Murat Külliyesi'nin bir parçası olan Yeni Mektep'te başladı. Daha sonra yine Üsküp'te bulunan Mektebi Edeb'e devam etti. 1892'de Üsküp İdadisi'ne girdi.

1897 yılında ailesiyle Selanik'e taşındı. Çok sevdiği ve etkilendiği annesinin veremden ölümü onu çok etkiledi. Babasının tekrar evlenmesi üzerine ailesinin yanından ayrılıp Üsküp'e döndüyse de, kısa süre sonra Selanik'e geri geldi. Esrar takma adı ile şiirler yazdı.

Ortaöğrenimine devam etmek üzere 1902 yılında İstanbul'a gönderildi. Servet-i Fünuncu İrtika ve Malumat adlı dergilerde, Agâh Kemal mahlasıyla şiirler yazmaya başladı.

Okuduğu Fransızca romanların ve Jön Türkler'e duyduğu ilginin etkisiyle 1903 yılında II. Abdülhamit baskısı altındaki İstanbul'dan kaçarak Paris'e gitti.

Paris yıllarında Ahmet Rıza, Sami Paşazade Sezai, Mustafa Fazıl Paşa, Prens Sabahattin, Abdullah Cevdet, Abdülhak Şinasi Hisar gibi Jön Türkler'le tanıştı. Hiç dil bilmeden gittiği kentte hızlı bir şekilde Fransızca öğrendi.

1904 yılında Sorbonne Üniversitesi'nde siyaset bilimi bölümüne kaydoldu. Okulda ders veren tarihçi Albert Sorel'den etkilendi. Okul hayatı boyunca derslerinin yanı sıra tiyatro ile ilgilendi. Kütüphanelerde tarih hakkında araştırmalar yaptı. Fransız şairlerin kitaplarını inceledi. Tarih alanındaki incelemeleri sonucu 1071 yılındaki Malazgirt Meydan Muharebesi'nin Türk tarihinin başlangıcı sayılması gerektiği görüşüne vardı. Araştırmaları ve sosyal etkinlikleri derslere zaman ayırmasını ve sınavlarda başarılı olmasını engelleyince bölüm değiştirerek edebiyat fakültesine geçti, ancak bu bölümden de mezun olamadı. Paris'te geçirdiği dokuz yılda tarih bakışı, şairliği, kişiliği gelişti.

1913 yılında İstanbul'a döndü. Darüşşafaka İdadisi'nde tarih ve edebiyat öğretmenliği yaptı. Bir süre Medresetü'l-Vaizin'de uygarlık tarihi dersi verdi. Bu yıllarda Üsküp ve Rumeli'nin Osmanlı devletinin elinden çıkması onu derinden üzdü.

Ziya Gökalp, Tevfik Fikret, Yakup Kadri gibi şahsiyetlerle tanıştı. 1916'da Ziya Gökalp'in tavsiyesi ile Darülfünun'a medeniyet tarihi müderrisi olarak girdi. Sonraki yıllarda garp edebiyatı tarihi, Türk edebiyatı tarihi derslerini de okuttu. Hayatının sonuna kadar çok yakın dostu olarak kalan Ahmet Hamdi Tanpınar, onun Darülfünun'da öğrencisi oldu.

Bir yandan da edebî faaliyetlerini sürdüren Yahya Kemal, Türk dili, Türk tarihi konularında gazete ve dergilerde yazılar yazdı. Peyam gazetesinde Süleyman Nadi mahlasıyla, Çamlar Altında Muhasebe başlığı altında yazılar kaleme aldı. 1910'dan beri yazmakta olduğu şiirlerini ilk defa 1918 yılında Yeni Mecmua adlı dergide yayınladı. Türk edebiyatının başaktörleri arasında yer aldı.

Mondros Mütarekesi'nin ardından gençleri etrafında toplayarak Dergâh adlı bir dergi kurdu. Dergi kadrosunda Ahmet Hamdi Tanpınar, Nurullah Ataç, Ahmet Kutsi Tecer, Abdülhak Şinasi Hisar gibi isimler yer aldı. Yahya Kemal'in yakından ilgilendiği bu dergide yayınlanan tek şiiri Ses manzumesidir. Ancak dergi için pek çok düzyazı kaleme alan yazar, bu yazılarla Anadolu'da devam eden Millî Mücadele'ye destek verdi ve İstanbul'da Kuvayı Milliye ruhunu canlı tutmaya çalıştı. Benzer yazıları İleri ve Tevhid-i Efkâr gazetelerinde de sürekli yayınlandı.

Yahya Kemal, Türk Kurtuluş Savaşı'nın Türkler'in zaferi ile sonuçlanmasının ardından İzmir'den Bursa'ya gelen Mustafa Kemal'i tebrik için Darülfünun tarafından gönderilen heyette yer aldı. Bursa'dan Ankara'ya giderken Mustafa Kemal'e eşlik etti ve ondan Ankara'ya gelmesi için davet aldı.

19 Eylül 1922'de Darülfünun Edebiyat Medresesi'nin müderrisler toplantısında Mustafa Kemal'e fahri doktorluk ünvanı verilmesini teklif eden Yahya Kemal'in bu teklifi, oy birliğiyle kabul edildi.

1922'de Ankara'ya giden Yahya Kemal, Hâkimiyet-i Milliye gazetesinde başyazarlık yaptı. O yıl, Lozan görüşmelerinde Türk heyetine danışman atandı. 1923'te Lozan'dan döndükten sonra II. Dönem TBMM'ye Urfa milletvekili olarak seçildi. Milletvekilliği 1926'ya kadar devam etti. 1926'da İbrahim Tali Öngören'in yerine Varşova'ya elçi olarak atandı. 1930'da Lizbon büyükelçisi olarak Portekiz'e gitti. İspanya orta elçiliği görevi de kendisine verildi. Madrid'de görev yapan ikinci edebiyatçı sefir oldu. İspanya Kralı XIII. Alfonso ile yakın dostluk kurdu. 1932'de Madrid elçiliğindeki görevine son verildi.

İlk defa 1923-1926 arasında Urfa milletvekili olarak görev yapan Yahya Kemal, 1933 yılında Madrid'deki diplomatik görevinden döndükten sonra milletvekili seçimlerine girdi. 1934 yılında Yozgat milletvekili oldu. O yıl çıkan soyadı kanunundan sonra Beyatlı soyadını aldı. Ertesi seçim döneminde Tekirdağ milletvekili olarak meclise girdi. 1943'te İstanbul'dan milletvekili seçildi. Milletvekilliği döneminde Ankara Palas'ta yaşadı.

Yahya Kemal, 1946 seçimlerinde meclise giremedi ve bağımsızlığını yeni ilan etmiş Pakistan'a 1947'de büyükelçi olarak atandı. Yaş haddinden emekli oluncaya kadar Karaçi'de elçilik görevini sürdürdü. 1949'da yurda döndü.

Emekli olduktan sonra İzmir, Bursa, Kayseri, Malatya, Adana, Mersin ve civarını ziyaret etti. Atina, Kahire, Beyrut, Şam, Trablusşam gezilerine çıktı. İstanbul'da Park Otel’e yerleşti; ömrünün son yıllarını bu otelde geçirdi. Taha Toros, burada Yahya Kemal'in 1930'lu yıllardan itibaren değişik aralıklarla, 19 yıl oturduğunu yazmıştır.

1949'da İnönü Armağanı'nı aldı. 1956 yılında Hürriyet gazetesi her hafta bir şiirine yer vererek tüm şiirlerini yayınlamaya başladı.

Yakalandığı bir çeşit bağırsak iltihabı nedeniyle tedavi için 1957'de Paris'e gitti. Bir yıl sonra 1 Kasım 1958 Cumartesi günü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Hastanesi'nde vefat etti. Cenazesi Aşiyan Mezarlığı'na defnedildi.

Şair, şiirlerini mükemmel hâle getirmediği gerekçesiyle sağlığında kitaplaştırmak istememiştir. 1 Kasım 1958 tarihinde vefatı üzerine, İstanbul Fetih Cemiyeti'nin 7 Kasım 1959 günkü toplantısında Nihad Sami Banarlı'nın teklifiyle Yahya Kemal Enstitüsü kurulmasına karar verilir ve eserleri yayınlanır.

1961 yılında Divanyolu, Çarşıkapı’da yer alan Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Medresesi'nde Yahya Kemal Müzesi açıldı.

Edebi Anlayışı

Yahya Kemal, nesir alanında da eser vermiş olmakla birlikte şair olarak isim yapmış bir edebiyatçıdır. Şekil açısından Divan şiir geleneğini ve aruz veznini kullanmıştır. Üslup açısından iki ayrı anlayışta şiirleri vardır: bunlardan birisi devrine göre genellikle sade, doğal ve yaşayan bir Türkçe ile şiir yazmaktır, bu tür şiirleri özellikle ilk baskısı 1961 yılında yapılan Kendi Gök Kubbemiz başlıklı şiir kitabında toplanmıştır; diğeri ise tarihin eski devirlerine ait olayları devrinin diliyle ifade etme düşüncesidir, ilk baskısı 1962'de yapılan Eski Şiirin Rüzgârıyle başlıklı şiir kitabındaki manzumelerde bu anlayışı sergilemiştir.

Türkiye Türkçesi ile söylediği şiirlerinin yanında Osmanlı Türkçesi ile şiirler yazan Yahya Kemal'in eski dil ve nazım şekilleriyle söylemesinin arkasında, Türk edebiyatını bir bütün olarak algılaması ve tarihin eski devirlerine ait olayları devrinin diliyle ifade etme düşüncesi vardır. Eskiyi reddetme yerine olduğu gibi kabullenme ve yeniden yorumlayarak günümüze taşıma çabası içinde olmuştur.

Şiirin vezin, kafiye ve iç ahenge dayandığına inanan şairin hemen hemen tüm şiirleri aruz vezni ile yazılmıştır. Hece ölçüsüyle yazdığı tek şiiri "Ok"tur. Onun bütün şiirlerini aruzla yazması ve mısraya olan saygısı, şiirine şekil mükemmelliği getirmiştir. Ona göre şiir sıradan cümlelerden değil nağmeden oluşur, bu yüzden sesle okunmaya muhtaçtır. Kelimelerin kulakla seçilmesi ve mısradaki yerlerinin bulunması gerekir. Ona göre bir mısranın şiir olması, ahenkle ve titizlikle yazılmasıyla mümkündür. Onun için "şiir musikiden ayrı bir musiki"dir. Bu anlayışının bir sonucu olarak, şiirlerinin üzerinde yıllarca çalışmış ve henüz nağmeye dönüşmediğine inandığı mısralar için en uygun kelimeleri ve istifi buluncaya kadar şiirlerini tamamlanmış saymamıştır.

Yahya Kemal'in şiir dilinin en belirgin yönlerinden biri "sentezciliği"dir. Paris'te kaldığı dokuz yıl boyunca okuduğu şairlerin - Mallarmé, Paul Verlaine, Paul Valery, Charles Baudelaire, Gerard de Nerval, Victor Hugo, Malherbe, Leconte de Lisle, Rimbaud, Jose Maria de Heredia, Jean Moreas, Theophile Gautier, De Banville, Lamartine, Henry de Regnier, Edgar Poe, Maeterlinck, Verhaeren - etkilerini özgün bir sentez yaparak yeni bir şiir yapısı kurmuştur. Kimi şiirleri klasik, kimileri romantik, bazısı sembolist, pek çoğu parnasyen olarak kabul edilir. Fransız şiirini taklit etmemiş, oradan öğrendiklerini kendi şiir anlayışı ile yoğurarak yeni yorumlara ulaşmıştır. Bu sentezciliği sonucu yorumlardan birisi de yapmacıksız olmasına özen gösterilmiş, doğal ve samimi anlamlar içeren kelimelerle şiir yazılması görüşü olan "Beyaz Lisan" anlayışıdır.

Yahya Kemal'in şiirinde geniş bir Osmanlı coğrafyası yer bulmuştur. Onun şiirlerinde hatırlanan mekanlar, Çaldıran, Mohaç, Kosova, Niğbolu, Varna, Belgrad gibi yeni Türk devletinin sınırları dışında kalmış, bir zamanlar Osmanlı mülkü olan ya da Osmanlı'nın temas ettiği topraklardır. Türk tarihiyle ilgili olmamakla beraber Yahya Kemal'in görüp yaşadığı Endülüs, Madrid, Altor, Paris ve Nis de şiirlerinde yer almıştır. Türkiye sınırları içinde Bursa, Konya, İzmir, Van, Çanakkale, Maraş, Kayseri, Malazgirt, Amid, Tekirdağ adı şiirlerinde geçer ama diğer şehirler üzerinde değil, onların da temsilcisi olan İstanbul üzerinde yoğunlukla durulmuştur. Üsküdar gibi, Atik Valide gibi, Kocamustafapaşa gibi eski İstanbul'un semtlerini şiirleştirmiştir. İstanbul algısının merkezindeki mekân ise Süleymaniye Camisi olmuştur.

Eserleri

• Kendi Gök Kubbemiz (1961)
• Eski Şiirin Rüzgârıyle (1962)
• Rubailer ve Hayyam’ın Rubailerini Türkçe Söyleyiş (1963)
• Edebiyata Dair
• Aziz İstanbul (1964)
• Eğil Dağlar
• Tarih Musahabeleri
• Siyâsi Hikâyeler (1968)
• Siyasi ve Edebi Portreler
• Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım (1972)
• Mektuplar-Makaleler
• Bitmemiş Şiirler
• Pek Sevgili Beybabacığım: Yahya Kemal'den Babasına Kartpostallar (1998)
• Gemi Elli Yıldır Sessiz: Özel Mektupları ve Yazışmalarıyla Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal
• Eren Köyünde Bahar
• Sessiz Gemi

Egemen Berköz

 

Egemen Berköz

Egemen Berköz, doğumu 13 Nisan 1941 Karadeniz Ereğli, Zonguldak, Türk şair, yazar, çevirmen. Zonguldak'ın Karadeniz Ereğli ilçesinde doğdu. Orta öğrenimini Bolu Erkek Lisesi'nde tamamladıktan sonra Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi İtalyan Dili ve Edebiyatı Bölümü'nden mezun oldu. Cumhuriyet Ansiklopedisi'nde çevirmen, reklam ajanslarında metin yazarı olarak çalıştı.

"Akşam" adlı ilk şiiri 1959'da Yeditepe dergisinde yayımlanan Berköz kendi kuşağının çok yazan şairlerinden biri olarak öne çıktı. Dost, Ataç, Evrim, Alan, Dönem, Yordam, Devinim, Soyut, Yeditepe, Papirüs, Yeni Dergi ve Yelken gibi dergilerde şiirlerini yayımladı. Çeşitli etkilere açık görünen ilk çalışmalarından sonra, 1960'lı yıllarda şiir yazan kuşağın İkinci Yeni'ye en yakın şairlerinden biri oldu ve şiiri toplumcu yönelimle yetkinleşti. Berköz ayrıca İtalyancadan on kadar kitap ile pek çok şiir ve öykü çevirmiştir.

2016 yılında Necatigil Şiir Ödülü'ne değer görüldü. Ödül gerekçesi şu şekilde açıklandı: “60 kuşağı şairleri arasında, kendi özgün şiirini kurabilmesi, yaşadığı yılların toplumsal ve bireysel heyecanlarını şiirine başarıyla yansıtabilmesi, Necatigil’in izinde, küçük insanın toplumsal çalkantılar içindeki serüvenini anlatmaktaki başarısı, İtalyan şairlerinden yaptığı çevirilerle şiir kitaplığımıza katkıları nedeniyle Egemen Berköz, Behçet Necatigil 100. Yıl Şiir Emek Ödülü’ne değer bulunmuştur.”

2017 yılında PEN Türkiye Şiir Ödülü'nü alan Berköz, 2023 yılında Yalnızlık Tanımları adlı eseriyle TTB Behçet Aysan Şiir Ödülü'nün de sahibi oldu. 14 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

1960'lı yıllarda şiir yazan kuşağın İkinci Yeniye en yakın şairlerinden. Kırık ve kesik kesik vurgulu, simgeci ve izlenimci özellikler taşıyan bir şiiri var. Bu söyleyiş, onu önceki kuşaklardan en çok Necatigil'le yakınlaştırıyor. Alçak sesli, kırık bir konuşma tonu... İlhan Berk ve Turgut Uyar etkilerinin de gözlemlendiği şiirlerinde, bir aydının bunalımlarını, arayışlarını içtenlikle yansıtmaya çaba göstermesi bu şiirlerin içeriksel bakımdan önemli bir özelliğidir.

Eserleri

• Çin Askeri Ah Devran, 1966, Sergi Kitabevi
• Yalnızlıklar ve Yalnızlıklar, 1977, Cem Yayınevi
• Bu Kitapta Sen Nerdesin?, 1981, Tan Yayınevi
• Yalnız ve Birlikte: Seçme Şiirler, 1985, Adam Yayınları
• Unutma! (Toplu Şiirler, 1960-1978), 2004, Yapı Kredi Yayınları
• Yalnızlık Tanımları, 2021, Ayrıntı Yayınları

Çevirileri

• Senin Köylerin, Cesare Pavese, 1982, Tan Yayınları
• Salvatore Quasimodo: Bütün Şiirlerinden Seçmeler, 1995, Kavram Yayınları
• Tepelerdeki Şeytan, Cesare Pavese, 1996, Can Yayınları
• Sıradan Bir Gün Ve Diğer Oniki Komedi, Dario Fo, France Rame, 2002, Açılım Yayınları
• Xenia, Eugenio Montale, 2000, İmge Kitabevi
• Mozart ve Çağı, Francesco Salvi, 2015, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
• Pinokyo, Carlo Collodi, 2017, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

Ödülleri

• 2016 Necatigil Şiir Ödülü
• 2017 PEN Türkiye Şiir Ödülü
• 2023 TTB Behçet Aysan Şiir Ödülü

İlhan Berk

 

İlhan Berk

İlhan Berk, doğumu 18 Kasım 1918, ölümü 28 Ağustos 2008, Türk şair, çevirmen. Balıkesir Necatibey Öğretmen Okulundan mezun oldu, Espiye'de iki yıl ilkokul öğretmenliğinden sonra Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü'ne girdi. Enstitünün Fransızca bölümünden 1944'te mezun olan Berk, 1945-1955 yılları arasında Zonguldak, Samsun ve Kırşehir'de ortaokul ve liselerde Fransızca öğretmenliği yaptı. 1956 yılından itibaren 13 yıl boyunca Ankara'da Ziraat Bankası'nın Yayın Bürosu'nda çevirmenlik yaptı.

Bu süre içinde modern dünya şiirinin iki büyük şairi sayılan Arthur Rimbaud ve Ezra Pound'un şiirlerini çevirerek kitaplaştırdı. Bu tarihten sonra kendini tümüyle yazmaya verdi ve bir anlatı kitabı dışında, sadece şiir ve şiire ilişkin eserler üretti. Kül adlı kitabıyla 1979 yılında Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü ve İstanbul Kitabı ile de 1980 yılında ilk Behçet Necatigil Şiir Ödülünü kazandı. 1983'te Deniz Eskisi adlı kitabıyla, Yeditepe Şiir Armağanı'nın 1988'de de Güzel Irmak adlı kitabıyla Sedat Simavi Edebiyat Ödülü'nü aldı.

28 Ağustos 2008 tarihinde Bodrum'da 89 yaşında vefat etmiş, cenazesi burada defnedilmiştir.

İlhan Berk, ilk şiirlerini Manisa Halkevi'nin dergisi Uyanış'ta yayımlamıştır. (1935) Berk, 17 yaşındayken Güneşi Yakanların Selâmı adıyla kitaplaştırdığı bu şiirlerinde "hece vezni" kullanmakta ve o dönemin şiir anlayışına özgü bir karamsarlık taşımaktaydı. "Sonsuzluk", "kızıl", "hulya", "ateş" en sevdiği sözcükler olarak görülmektedir. Sembolist şiirden esinlenilmiş izlenimi veren imgeler kullanmayı sevmektedir: "Bir karanlık gecenin masmavi seherinde / Kızıl başörtünle gül yüzlü bahçede görün".

Dil anlayışının henüz döneminden kopamamasını genç bir şair için doğal karşılamak gerekir: "Kıpkızıl hulyalı bir renge yükselmeden gün / Bir devrin neşesini taşımakta yüzün". Berk'in ilk kitabına adını veren şiirinin son kıtası da şöyledir: "Neler, neler beklenmez nihayetsiz bir yerden / Güneşi içelim mor şafaklar gecesinden / Selâm! Sonsuzluklara, hasret gönüllerden / Selâm, güneşe, göğü yakanlar bahçesinden!".

1940'lara doğru Yeni Edebiyat anlayışı içinde yer almış, Servet-i Fünûn (Uyanış), Varlık, Ses, Yığın, Yeryüzü, Kaynak gibi dergilerde yazmıştır. 1954'ten itibaren İkinci Yeni tarzında şiirler yazmaya başladı, “Salt Şiir” dediği bu tarzı savunan yazılar yazdı. “Galile Denizi” (1958) kitabından sonra, İkinci Yeni'nin en çok anılan şairlerinden biri oldu. 1960'ların başından itibaren peş peşe yayımladığı kitaplarıyla, “şiirin kırk türlü yazılabileceği”ni gösterdi. Dilin tüm olanaklarını deneyerek modernist şiirin ufkunu genişletti. Kadim uygarlıklardan cinselliğe, nesnelerden şehirlere, şifalı otlardan şairlere kadar “her şeyi” şiirin alanına dahil etti.

1982'de yayımlanan otobiyografisi “Uzun Bir Adam”dan sonra günlüklerini, kendine özgü bir “tür”e dönüştürdüğü “defterler”ini kitaplaştırmaya başladı. Türünün tek örneği “Şifalı Otlar Kitabı”nda doğaya bakışını saydamlaştırdı. 1985'te yayımlanan “Galata” ve 1990'da yayımlanan “Pera” kitaplarıyla İstanbul'un “kent belleği”ni kayda geçirdi. Şiir anlayışını anlattığı yazılarını ve aforizmalarını “Poetika” ve “Logos”ta bir araya getirdi.

Türk şiirinin en deneyci şairlerinden biri olan İlhan Berk, durmadan yatak değiştirerek, ama bazı sorunsallara hep bağlı kalarak şiirini günümüze kadar eskitmeden getirmeyi başarmıştır.

Ödülleri

• Kül, 1979 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü
• İstanbul, 1980 Behçet Necatigil Şiir Ödülü
• Deniz Eskisi, 1983 Yeditepe Şiir Armağanı
• Güzel Irmak, 1988 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü

Şiir 

• Güneşi Yakanların Selamı (1935)
• İstanbul (1947)
• Günaydın Yeryüzü (1952)
• Türkiye Şarkısı (1953)
• Köroğlu (1955)
• Galile Denizi (1958)
• Çivi Yazısı (1960)
• Otağ (1961)
• Mısırkalyoniğne (1962)
• Âşıkane (1968)
• Taşbaskısı (1975)
• Şenlikname (1972)
• Atlas (1976)
• Kül (1978)
• İstanbul Kitabı (1980)
• Kitaplar Kitabı (1981) (Seçilmiş Şiirler)
• Deniz Eskisi (1982) (Şiirin Gizli Tarihi'ni de içerir.)
• Delta ve Çocuk (1984)
• Galata (1985)
• Güzel Irmak (1988)
• Pera (1990)
• Dün Dağlarda Dolaştım Evde Yoktum (1993)
• Avluya Düşen Gölge (1996)
• Şeyler Kitabı Ev (1997)
• Çok Yaşasın Sayılar (1999)
• Eşik, 1947 - 1975 Toplu Şiirler I (1999, Yapı Kredi Yayınları)
• Aşk Tahtı, 1976 - 1982 Toplu Şiirler II (1999, Yapı Kredi Yayınları)
• Akşama Doğru, 1984 - 2005 Toplu Şiirler III (1999, Yapı Kredi Yayınları)
• Tümceler Geliyorum (2008)

Otobiyografik Anlatı

• Uzun Bir Adam (1982)

Söyleşi

• Kanatlı At (1994)

Deneme - Günlük

• Şifalı Otlar Kitabı (1982)
• Inferno (1994)
• Logos (1996)

Çeviri

• Arthur Rimbaud'dan Seçme Şiirler (1962)
• Dünya Edebiyatından Aşk Şiirleri (1968)
• Dünya Şiiri ve Ezra Pound: Seçme Kantolar (1969)
• Asılı Eros (1996)

Antoloji

• Başlangıcından Bugüne Beyit Mısra Antolojisi (1960)
• Aşk Elçisi (1965-antoloji)

Diğer

• El Yazılarına Vuruyor Güneş (günlük) (1983)
• E. Pound: Seçme Kantolar (1983)
• Şairin Toprağı (1992)

Süreyya Berfe

 

Süreyya Berfe

Süreyya Berfe, doğumu 27 Ocak 1943, İstanbul, ölümü 9 Ocak 2024, İzmir, Türk şair ve yazar. Doğum adı Hikmet Süreyya Kanıpak. 1965'e kadar gerçek adı olan Süreyya Kanıpak'ı kullandı. Daha sonra soyadını değiştirmeye karar verdi ve Cemal Süreya'nın önerisiyle Berfe soyadını aldı. Süreyya Berfe adını kullanmaya başladı. Önceleri İkinci Yeni akımı içinde yer aldıysa da, sonradan halk şiirinin yolundan giden başka arayışlara yöneldi. 1960 kuşağı şairleri arasında sayıldı.

Çocuk kitapları da yazan Berfe, aralarında 1966'da aldığı ve tanınmasını sağlayan Türkiye Milli Talebe Federasyonu Kültür Yarışması Şiir Dalı Birincilik Ödülünün de bulunduğu çeşitli ödüller aldı. Ayrıca metin yazarlığı yapmaktaydı.

Hikmet Süreyya Kanıpak adıyla 27 Ocak 1943'te İstanbul'da doğan Süreyya Berfe, 1960'ta Çanakkale Lisesi'nden mezun oldu. Bundan sonra, 2 yıl İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde, 4 yıl ise İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nde okudu. Yedek subay öğretmen olarak yaptığı askerliğinin ardından, Arkın Yayınevi'nde çalışmaya başladı. 1972'de Ali Özgentürk ile birlikte Asyalı dergisini çıkardı. 1976'da Can Yayınevi'nin çocuk kitapları bölümünde görev aldı. Sonraları reklam şirketlerinde metin yazarı olarak çalıştı.

İlk şiiri 1961'de Zeren dergisinde yayımlandı. 1965'e kadar Süreyya Kanıpak imzasıyla Düzlem, Zeren, Yelken, Türk Dili, Soyut gibi dergilerde şiirlerini, daha sonraları Papirüs, Yeni Dergi, Yazı, Forum, Oluşum, Soyut, Ant, Yeni Edebiyat, Yeni A, Birikim, Milliyet Sanat, Defter, kitap-lık, Gösteri dergileriyle Yeni Gazete ve Ulus gazetelerde şiir ve yazılarını yayımlattı. 1966'da Kasaba adlı şiiriyle Türkiye Milli Talebe Federasyonu Kültür Yarışması birincilik ödülünü alması sayesinde tanındı.

İkinci Yeninin bazı olanaklarından aşırıya düşmeden yararlanarak yazdığı şiirlerinden sonra Gün Ola'da yer alan bazı şiirlerindeki halk şiiri ve türkü ögeleriyle göze çarptı. Berfe, bu kitapta Anadolu'nun bir köyünde kısa bir süre tanıklık ettiği bir dili ve dille iç içe gelişmiş olay, durum ve koşulları anlatmayı amaçladı. Böylece ikinci Yeni şiirine tepki duyan yeni kuşak içinde yer aldı. İkinci kitabı Savrulan' da Berfe'nin enternasyonal temalarla şiirinin ufkunu genişlettiği ve Nazım Hikmet'in etki alanına girmiş olduğunu görüyoruz. Son kitabı Hayat ile Şiir'de yer alan şiirlerinde, önceki kitaplarında yer yer gözlemlenen popülist, slogancı ve soyut top­lumcu ögelerle tüm bağlarını koparan Berfe, halkın düşünme tarzından, somut gerçeklikten kaynaklanarak yeni bir şiir dili kurmaya yöneliyor. Konuşma dilinin çeşitli toplumsal katmanlara özgü sözcük, tonlama ve tümce yapısı özellikleri bu yeni üslup arayışının temelini oluşturuyor. Bunu, kozmopolitleşen, lümpenleşen toplumsal katmanların somut gerçekliğini yansıtabilmek amacıyla yapıyor, şiirle nesir arasında kopuk düşünceler ve konuşma parçalarından oluşan yeni bir üsluba ulaşıyor. Artık iyimser ve romantik de değil. İroni, bu yeni yönelişin belli başlı içeriksel özü olarak ortaya çıkıyor. Kendisi ve çevresiyle sürekli bir hesaplaşmayı, toplumsal ilişkiler ve değerlerin çürümüşlüğünü, top­lumun içinde bireyin acılarını somut ve ayrıntılı olarak yansıtma çabasını taşıyan bu şiirler, ironinin yanı sıra kişiliğine daha çok yaraşan içtenlik ve içlilikten de uzak değil.

Ayrıca, Hepsi O Kadar adlı şiiri, Ece Ülker tarafından bestelendi. Berfe, 2008 yılındaki Ermenilerden Özür Diliyorum kampanyasına katılan isimlerden birisi oldu.

Berfe, 9 Ocak 2024 tarihinde yaşadığı Urla'da 80 yaşında hayatını kaybetti. Uzun süredir organ yetmezliği tedavisi görüyordu.

Kitapları

• Gün Ola… (1969, FKF)
• Savrulan (1971, Yücel Yayınları)
• Hayat ile Şiir (1980, Hür Yayın)
• Ufkun Dışında (1985, de Yayınevi)
• Şiir Çalışmaları (1992, Can Yayınları)
• Ruhumun (1998, Yapı Kredi Yayınları)
• Kalfa (1999) Yapı Kredi Yayınları 1. Baskı: Mayıs 1999
• Seçme Şiirler (2001, Adam Yayınları)
• Nâbiga (2001, Adam Yayınları)
• Seni Seviyorum (2002, Adam Yayınları)
• Foklar Söyledi Ben Yazdım (2005) Yapı Kredi Yayınları
• Çıkrık (2008, Yapı Kredi Yayınları)
• Kalfa - Toplu Şiirler (1965-2005) Yapı Kredi Yayınları 2. Baskı: Şubat 2009
• Yavaş Yavaş Bilemiyorum (2022, YKY)

Çocuk Kitapları

• İlkokullar İçin Matematik (1976, Milliyet Yayınları)
• Çocukça (2006, Tudem Yayınları)
• Eksik Alfabe (2006, Tudem Yayınları)

Ödülleri

• TMTF Kültür Yarışması Şiir Dalı Birincilik Ödülü (1966)[5]
• Cemal Süreya Şiir Ödülü (1992)[6]
• Behçet Necatigil Şiir Ödülü (2002)[7]
• Orhon Murat Arıburnu Şiir Ödülü (2002)[8]
• Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü (2009)[9]
• Melih Cevdet Anday Şiir Ödülü (2011)
• PEN Türkiye Şiir Ödülü (2019)[10]
• Attilâ İlhan Edebiyat Ödülleri, Şiir Ödülü (2023)[11]
• 2023 - Yunus Nadi Ödülleri - Şiir Ödülü (Yavaş Yavaş Bilemiyorum kitabı ile)

Cengiz Bektaş

 

Cengiz Bektaş

Cengiz Bektaş, doğumu 26 Kasım 1934, Denizli - ölümü 20 Mart 2020, İstanbul, Türk mimar, şair ve yazardır. Doğa ve insan sevgisi temalarını işleyen, yalın dilli bir şairdir.

İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi İç Mimarlık, Mimarlık bölümlerinde okudu, 1959'da Münih Teknik Üniversitesi mimarlık bölümünü bitirdi. 1960'ta Alman Şehircilik Akademisi kurslarını izledi. 1959-62 yılları arasında Münih'te Prof. Dr. Fred Angerer ve Alexander Baron von Branca ile ortak oluşturdukları bir büroyu yönetti. Serbest Mimar olarak çalıştı. 1962'de Orta Doğu Teknik Üniversitesi'ne öğretim görevlisi olarak çağrıldı. Orada inşaat İşleri Mimarlık Bürosunu yönetti. Üniversiteden isteğiyle ayrıldı.

1963'ten beri özel işyerinde çalıştı. 1966-69 arasında Zafer Mühendislik Mimarlık Yüksek Okulunda öğretim görevliliğini yürüttü. Trakya Üniversitesi'nde iki yıl “Halk Yapı Sanatı” dersi verdi. 1999 sonbaharından beri Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Şehircilik Bölümü lisansüstü öğrencilerine “Kültürün Planlamaya Etkisi” konusunda, Güzel Sanatlar Fakültesi'nde de “Estetik” konusunda ders verdi. Çağrılı olarak gittiği Makedonya, Amerika, Almanya'da kısa süreli konuk hocalık yaptı, konferanslar verdi. Uluslararası ve ulusal Mimarlık yarışmalarında 25'in üzerinde odulünü aldı. Cumhuriyet Dönemi örnekleri arasında sayılan yapılar gerçekleştirdi.

Mimari Eserleri

• Etimesgut Camii, Ankara (1964)
• Babadağlılar İşhanı, Denizli (1973)
• Türk Dil Kurumu, Ankara (1974)
• Kantoğan Evi, Datça (1977)
• Mertim gökdeleni, Mersin (1987)
• Hakiç Evi, İstanbul (1988)
• Dr. Atalay Tunçdemir Evi, Bartın (1988)
• Bakırköy Uluslararası Sanayi Bankası, İstanbul (1988)
• Ayfer Yağcı İşhanı, Balıkesir (1989)
• Kütüphane/Esin Aksoy Evi, İstanbul (1989)
• Büyükada Türk-İsveç Kültür Evi, İstanbul (1989)
• Fe-Farma Tubi Depo Fabrikası, Elazığ (1990)
• Akdeniz Üniversitesi Olbia Sosyal Merkezi, Antalya (1999) – Aga Han ödüllü
• Akdeniz Üniversitesi Meltem girişi – 2019'da söküldü
• Aphrodisias Oct Müzesi, Aydın (2007)
• Çine Arıcılık Müzesi, Aydın (2010)
• Ali Osman Sönmez Mesleki Teknik Anadolu Lisesi

Kitapları

• Korkunç Yıllar, 1959, Varlık Yayınları
• Kişi, 1964, Dost Yayınları
• Mimarlıkta Eleştiri, 1967, Dost Yayınları
• Koca Sinan, 1968, Doğuş Matbaası
• Akdeniz - Dört Kişiydiler Bir De Ben - Ustalarım, 1970, Yazko
• Akdeniz, 1970, Dost Yayınları
• Mor, 1974, Cem Yayınevi
• Dört Kişiydiler Bir De Ben, 1975, Cem Yayınevi
• Bedri Rahmi Nakışlı Bir Deneme, 1976, Cem Yayınevi
• Proje Uygulama 2: Cengiz Bektaş Mimarlık Çalışmaları, 1977, Yaprak Kitabevi
• Yeryüzünün Yüreği, 1978, Cem Yayınevi
• Sappho Üzerine Konuşmalar - Şiir Çevirileri (Azra Erhat ile birlikte), 1978, Cem Yayınevi
• Yer Deli Gökdeli, 1979, Cem Yayınevi
• Benim Oğlum Bina Okur, 1980, Yazko
• Antalya, 1980
• Zeytinli Fırın Sokağı, 1981, Cem Yayınevi
• Koca Rıza, 1981, Cem Yayınevi
• Ebemevi, 1981, Yazko
• Kimin Bu Sokaklar, Alanlar, Kentler, 1981, Alan Yayıncılık
• Duvarların Dışı Da Senin, 1982, Dayanışma Yayınları
• Yuva mı mal mı?, 1983, Yazko
• Güz Ey, 1983, Cem Yayınevi
• Bodrum: Halk Yapı Sanatından Bir Örnek (Selmin Başak ile birlikte), 1983, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu
• Fide, 1987, Cem Yayınevi
• Şirinköy Evleri, 1987, Bektaş Mimarlık Mühendislik Yayınları
• Babadağ Evleri, 1987, Bektaş Mimarlık Mühendislik Yayınları
• Kuşadası Evleri, 1987, Bektaş Mimarlık Mühendislik Yayınları
• Mor: Bütün Şiirler, 1988, Doruk Yayınları
• Onu Birden: Bütün Şiirleri, 1990, Cem Yayınevi
• Sevgiyle Yap: Mimar Sinan Öyküleri, 1990, Cem Yayınevi
• Akşehir Evleri, 1992, Yem Yayınları
• Koruma Onarım, 1992, Yem Yayınları
• Mimarca Mermer, 1993, Işıklar Holding A.Ş. Yayını
• Dışların İçi, 1994, Cem Yayınevi
• Kent 6, 1996, Tasarım Yayın Grubu
• Kültür Kirlenmesi 7, 1996, Tasarım Yayın Grubu
• Hoşgörünün Öteki Adı: Kuzguncuk 8, 1996, Tasarım Yayın Grubu
• Ev Alma Komşu Al 9, 1996, Tasarım Yayın Grubu
• Yaşama Kültürü 10, 1996, Tasarım Yayın Grubu
• Türk Evi, 1996, Yapı Kredi Yayınları
• Poems, 1997, Indiane University Turish Publications (İngilizce)
• Su Belleği, 1998, Doruk Yayınları
• Bak Bak Desinler, 1998, Evrensel Basım Yayın
• Akdenizli Ozanlar, 1999, Evrensel Basım Yayın
• Kentli Olmak ya da Olmamak, 1999, Evrensel Basım Yayın
• Çağıl Nasıl Mavi Oldu?, 1999, Özyürek Yayınevi
• Selçuklu Kervansarayları: Korunmaları, Kullanımları Üzerine Bir Öneri, 1999, Yapı-Endüstri Merkezi
• Mimarlığımızın Cumhuriyeti, 2000, Mimarlar Odası İzmir Şubesi
• Su Gölgesi, 2001, Evrensel Basım Yayın
• Barış Sofrası, 2001, Evrensel Basım Yayın
• Halk Yapı Sanatı, 2001, Literatür Yayınları
• Sular Akıyor, 2002, Literatür Yayınları
• Su İnsan, 2003, Literatür Yayınları
• Koca Rıza'nın Kamyonu, 2003, Şimşek Yayınları
• İçlerin Dışı, 2003, Bileşim Yayınevi
• Sevgi Alnımın Teri: Seçme Şiirler, 2003, Evrensel Basım Yayın
• Kuş Evleri, 2003, Literatür Yayınları
• Dün Bugün, 2006, Evrensel Basım Yayın
• Anadolu'lu İnsan Olmak, 2006, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Kentini Yaşamak, 2007, TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent
• Kendini Tanı, 2007, TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent
• Sevgiyi Paylaşalım, 2007, TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent
• Gelecek Biziz, 2007, TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent
• Türk Evi (Turkish House), 2007, Bileşim Yayınevi
• Karacasu: Halk Yapı Sanatından Bir Örnek, 2007, Bileşim Yayınevi
• Doğuran Doğurtan Afrodisyas Şiirleri, 2008, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Kayaköy/Tersane: Halk Yapı Sanatından Bir Örnek, 2008, Bileşim Yayınevi
• Şirince/Tirilye: Halk Yapı Sanatından Bir Örnek, 2008, Bileşim Yayınevi
• Afrodisyas (Genişletilmiş Baskı), 2008, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Manisa Evleri, 2009, TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi Yayını
• Aiolya'nın Başkenti: Ayvalık, 2009, TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi Yayını
• Herkes İçin Kent, 2009, TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi Yayını
• Rodos, 2010, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Sevgidir Her İşin Başı, 2011, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• "Sabır ile Koruk" (2008), 2011, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Denizli, 2011, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Köpeksiz Köy, 2011, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Aigina, Poros, Hydra, Midilli, Sakız, 2011, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Anlamıyorlarsa Anlatamıyorsun, 2011, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Kent-Kültür-Demokrasi 2010, 2011, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Sevgi Örülünce Yapıda (Mimar Sinan), 2012, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Kültür Vatanımız, 2012, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Mimarlık Nedir? Mimar Ne Yapar?, 2012, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Bu Ezgi Kimin?, 2012, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Güre, 2013, Arkeoloji ve Sanat Yayınları
• Can Suyu, 2013, Evrensel Basım Yayın

Ödülleri

• 2007 Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü
• 2018 PEN Türkiye Şiir Ödülü
• 2003 TROYA Kültür Sanat Ödülleri Şiir Ödülü

Paul Auster

 

Paul Auster

Paul Auster, doğumu 3 Şubat 1947, Newark – ölümü 30 Nisan 2024, New York, Amerikalı yazar, şair ve senarist. Kitapları kırktan fazla dile çevrildi.

Paul Auster, 3 Şubat 1947'de New Jersey'de, Polonya'dan ABD'ye göçmüş Yahudi bir ailede doğdu. Annesi Queenie Auster, babası ise hukukçu Samuel Auster'dı. South Orange, New Jersey ve Newark'da büyüdü ve Maplewood'daki Columbia Lisesi'nden mezun oldu. İlk evliliğini Amerikalı yazar Lydia Davis ile yapan Auster, 1981 yılından beri, bir başka tanınmış Amerikalı yazar Siri Hustvedt ile evliydi. Çift, Auster'in ölümüne kadar yaklaşık 40 yıldır New York'da, Brooklyn'de yaşamaktaydı.

Columbia Üniversitesi'nde İngiliz, Fransız ve İtalyan edebiyatı üzerine eğitim alan, 1971-1974 yılları arasında Fransa'da yaşayan ve geleneksel kitap konularının dışına yüksek bir başarıyla çıkıp, yaratıcılığın sınırlarını genişletebilmiştit Auster.

Auster'in yazarlığa ilk başladığı yıllardaki sıkıntılı günlerinde Paul Benjamin imzasıyla yayınladığı bir de polisiye romanı vardır. Bu roman yazarın otobiyografik romanı 'Cebi Delik' in eki olarak yayınlanmıştır. 2006 yılında İspanya'nın saygın ödüllerinden olan Asturias Ödülü'nü edebiyat dalında Paul Auster kazandı. 26'ncısı düzenlenen “Asturias Prensi” ödüllerinde, aralarında Orhan Pamuk 'un da yer aldığı 18 ülkeden 26 yazar edebiyat dalında aday gösterilmişti.

Auster kendi siyasetini "Demokrat Parti'nin çok solunda" olarak nitelendirdi ancak sosyalist bir adayın kazanabileceğinden şüphe duyduğu için Demokratlara oy verdiğini söyledi. Sağcı Cumhuriyetçileri "cihatçılar" olarak nitelendirdi ve Donald Trump'ın seçilmesini "hayatımda siyasette gördüğüm en korkunç şey" olarak nitelendirdi.

Eylül 2009'da, Roman Polanski'yi destekleyen bir dilekçe imzaladı ve 1977'de 13 yaşındaki bir kıza uyuşturucu verip tecavüz etme suçlamasıyla ilgili olarak İsviçre'de tutuklanmasının ardından serbest bırakılması çağrısında bulundu.

11 Mart 2023'te Auster'ın eşi Siri Hustvedt, Instagram'da kendisine Aralık 2022'de kanser teşhisi konulduğunu ve o tarihten bu yana New York'taki Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi'nde tedavi gördüğünü açıkladı.

Paul Auster, 30 Nisan 2024'te 77 yaşındayken Brooklyn'deki evinde akciğer kanseri komplikasyonlarından öldü.

Romanları

• Köşeye Kıstırmak (1982) (Paul Benjamin mahlasıyla)
• New York Üçlemesi (1987)
• Cam Kent (1985)
• Hayaletler (1986)
• Kilitli Oda (1986)
• Son Şeyler Ülkesinde (1987)
• Ay Sarayı (1989)
• Şans Müziği (1990)
• Auggie Wren'in Noel Hikâyesi (1990)
• Leviathan (1992)
• Yükseklik Korkusu (1994)
• Timbuktu (1999)
• Yanılsamalar Kitabı (2002)
• Kehanet Gecesi (2003)
• Brooklyn Çılgınlıkları (2005)
• Yazı Odasında Yolculuklar (2006)
• Karanlıktaki Adam (2008)
• Görünmeyen (2009)
• Sunset Park (2010)
• Baumgartner (2023)

Şiirleri

• Unearth (1974)
• Wall Writing (1976)
• Fragments from the Cold (1977)
• Facing the Music (1980)
• Disappearances: Selected Poems (1988)
• Ground Work: Selected Poems and Essays 1970-1979 (1991)
• Collected Poems (2007)

Senaryoları

• Şans Müziği (1993)
• Duman (1995)
• Surat Mosmor (1995)
• Lulu Köprüde (1998)
• The Inner Life of Martin Frost (2007)

Makale, Hatıra ve Otobiyografi

• Yalnızlığın Keşfi (1982)
• The Art of Hunger (1992)
• Kırmızı Defter (1995) (İlk olarak 1993'te Granta'nın 44. sayısında yayımlandı)
• Hand to Mouth (1997)
• Collected Prose (Yalnızlığın Keşfi, The Art of Hunger, Kırmızı Defter ve Hand to Mouth ile daha önce yaymlanmamış çeşitli parçalar - ilk basım 2005, genişletilmiş basım 2010)
• Kış Günlüğü (2012)
• Şimdi ve Burada: Mektuplar 2008-2011 (2013- J. M. Coetzee ile karşılıklı yazılmış mektuplardan seçki)
• İç Dünyamdan Notlar (2013)

Ödülleri

• 1996 - John William Corrington Ödülü: Literary Excellence
• 2006 - 26. Asturias Ödülü: Edebiyat

Sabahattin Batur

 

Sabahattin Batur

Şair ve yazar. 1 Ağustos 1920'de Devrek'te doğdu. Kastamonu Lisesi, İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu (İÜ Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü, 1946) mezunu. Paris Biblioteque Nationalede bir yıl süre ile kütüphanecilik eğitimi gördü. 1947’den itibaren Kastamonu ve Maraş liselerinde felsefe öğretmenliği; Ankara Umumi Kütüphane, İstanbul Ayasofya, Koca Ragıp Paşa, Atıf Efendi ve Topkapı kütüphanelerinde müdürlük yaptı. Bir ara İstanbul Kültür Müdürü oldu (1977-78). 1980’de Kültür Bakanlığı müşaviri iken kendi isteğiyle emekliye ayrıldı. Emeklilikten sonra Beyoğlu Belediyesi kültür-sanat danışmanlığı (1988-89), Cemal Reşit Rey Konser Salonu müdürlüğü (1990-95) görevlerinde bulundu. Rumelihisarı’nda Serpuş Müzesini kurdu.

İlk şiiri, 1939-40 yılları arasında Kastamonu’da çıkan Görüşler dergisinde; diğer ürünleri Yaratış, Yeditepe, Yenilik, Varlık, Cumartesi, Hareket, Yeni Ufuklar, Skylife (1996) dergilerinde yer aldı. 1971’de İstanbul Valiliğinden, 1979’da Kültür Bakanlığından takdirnameler aldı. Edebiyatçılar Derneği, Kütüphaneciler Birliği gibi çok sayıda derneğin üyesidir. 1960 yılında Yeni Şiirimiz adlı bir antolojisi yayımlanmıştır. "Evren ve kişi sorunlarını işleyen son şiirleri de ilgiyle karşılandı." (Ş.Kurdakul, Şairler ve Yazarlar Sözlüğü.)

Enis Batur

 

Ahmet Enis Batur, doğumu 28 Haziran 1952, Eskişehir, Türk şair, yazar ve yayımcıdır.

Aralık 2017'den beri Kırmızı Kedi Yayınevi'nin, Aralık 2020'den beri de Simurg Art Yayınevi tarafından çıkarılan Kirpi şiir dergisinin genel yayın yönetmenliğini yapmaktadır.

Hayatı

28 Haziran 1952'de dünyaya geldi. Dedesi Şirket-i Hayriye'nin kurucusu Hüseyin Hâki Bey'dir. Babası eski Türk Hava Kuvvetleri Komutanı Muhsin Batur'dur. Çocukluğu Eskişehir ve Napoli; ilk gençlik yılları İstanbul ve Ankara'da geçti. İlkokulu Dumlupınar İlkokulunda, ortaokul ve liseyi Saint Joseph ve Ankara Lisesinde okudu. İlk yazısı 1970'te, ilk kitapları 1973'te yayımlandı. Öğrenciliği sırasında Ulus gazetesinin sinema sayfasını yönetti. Ortadoğu Teknik Üniversitesinde başladığı yükseköğrenimini 1976 yılında Paris'te tamamladı. Ülkeye döndükten sonra Yazı, Oluşum, Meb ve Tan dergilerini çıkardı. 1982'de Çağdaş Kent dergisini çıkardı, ilk sayıyla birlikte dergi, sıkıyönetim tarafından yasaklandı. 1983'te Avrupa Ülkeler Ansiklopedisi'ni, 1984'te İslam Ülkeleri'ni yayına hazırladı. 1987-88 arası Şehir dergisini çıkaran ekibin başında yer aldı. Askerliğini Çankırı'da yaptı. 1983'te İstanbul'a yerleşti. Millî Eğitim Bakanlığı Yayın Dairesi Başkanlığını (1979-1980), Milliyet'in kültür servisi ve yan yayınlar yöneticiliğini (1983-1984), Milliyet Büyük Ansiklopedi'nin (1986) ve Dönemli Yayıncılık'ın genel yayın yönetmenliğini (1987-1988) yaptı; 1988-2004 arası Yapı Kredi Yayınları'nı yönetti. Birçok klasiğin ve önemli yabancı eserin Türkçeye çevrilmesinde başrol oynadı. Yapı Kredi Yayınları'nı sektörde öncü hâle getirdi.

Gergedan, Sanat Dünyamız, Kitap-lık, Cogito, Arredemento Dekorasyon, Fol gibi dergilerin hazırlanışında sorumluluklar üstlendi; Remzi Kitabevi'nin (1990-1993), TRT'deki "Okudukça" programının (1994-1999) yayın danışmanlığını yaptı; Açık Radyo'nun kuruluşuna katkıda bulundu ve "Şifa, Şifre, Deşifre" programını gerçekleştirdi; Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütünün (UNESCO) "Göreme'den İstanbul'a kültür mirasımız" kampanyasını (1984) yönetti, Cumhuriyet, Milliyet, Dünya, Aydınlık gazetelerinde, Yeni Gündem, P-Eki, Express, 2000'e Doğru dergilerinde haftalık, Cumhuriyet Bilim-Teknik dergisinde aylık yazılar yazdı. Yurt dışındaki çeşitli dergilerde ürünleri yayımlandı: Poesia, Il Ebbro Quaterno, Letters Internationales, Quarterly West, Tabaccaria, Podium, Kelk, Connaissance des Arts, Talismen, Didale.

Şiirleriyle Cemal Süreya, Altın Portakal, Sibilla Aleramo, Necatigil ödüllerini, denemeleriyle TDK ödülünü kazandı.

Kitaplarından Opera üzerine Ahmet Oktay'ın kitabı İsrafil'in Sûru ve bir sempozyumun bildirilerini bir araya getiren "Opera Odağında Enis Batur Şiiri", yapıtları üzerine yazılmış yazılardan bir seçmeyi derleyen "Otuz Kuş Bakışı", Hatice Aynur'un hazırladığı "Enis Batur Bibliyografyası 1970-1995", Esra Ermert'in yazdığı "Gen Haritası: Enis Batur Şiiri'nde Kullanım Sıklığı ve Köken Temelinde Sözcük Taraması" ve Cem Akaş'ın "Belkienisbatur" adlı eserleri ve 2018 yılında yayımlanan, Cavit Mukaddes'in "Sessizliğin Sesi: Enis Batur ve Poetikası" (Sub Press, 2018) kitabı, hakkındaki başlıca kaynaklardır.

Batur, 1998-1999 akademik yılından 2002-2003 eğitim ve öğretim yılına dek Galatasaray Üniversitesinde ders verdi. 2008 yılında Epsilon Beta edebiyat topluluğunu kurdu, topluluğun ilk ürünü olan "Centuria %45-Epsilon Beta" başlıklı kitap 2009 yılında yayımlandı.

Eserleri

Şiir

Lirik Şiirler

•     Tuğralar: Lirik Şiirler 1973-1984 (Tan,1985; Remzi Kitabevi, 1993; Kırmızı, 2006)
•     Perişey (Remzi, 1992; Altıkırkbeş,1998; Kırmızı 2006) Cemal Süreya ödülü
•     Ağlayan Kadınlar Lahdi (Harf, 1993; Kült Neşriyat, 2016)
•     Darb ve Mesel - Arka Şiirler (Altıkırkbeş, 1995)
•     Kanat Hareketleri: Lirik Şiirler 1993-1999 (Altıkırkbeş, 2000; Kırmızı, 2007) Zirvedekiler ödülü
•     Neyin Nesisin Sen (Kırmızı, 2007) Behçet Necatigil ödülü
•     Saga (Norgunk, 2010)
•     A Capella (Kırmızı Kedi, 2015)
•     Tuğralar – Perişey (Kırmızı Kedi, 2015)
•     Kanat Hareketleri – Neyin Nesisin Sen (Kırmızı Kedi, 2015)
•     Karanlık Oda Şarkıları (Simurg Art, 2020)
•     Gece Korkunç Sünger, blues (Simurg Art, 2022)
•     Keşiş Dağı (Orlando Poetry, 2023)

Dramatik Şiirler

•     Doğu - Batı Divanı (YKY, 1997, 2. Baskı 2002; Kırmızı 2008)
•     Ağırlaştırıcı Sebepler Dîvanı (Altıkırkbeş, 2003)
•     Doğu - Batı Divanı 2 (Kırmızı, 2007)
•     Doğu - Batı Divanı 3 (Kırmızı, 2010)
•     Yanık Divan (Kırmızı Kedi, 2016)

Yazı Şiirler

•     Nil (Yapıt 1975; 4. Baskı Altıkırkbeş, 1998)
•     İblise Göre İncil (Yeni Ankara, 1979; 4. Baskı Altıkırkbeş, 2001)
•     Kandil (Ada, 1981; 4. Baskı Altıkırkbeş, 2001)
•     Sarnıç (Nisan, 1985; 4. Baskı Altıkırkbeş, 1996)
•     Koma Provaları (Altıkırkbeş, 1990)
•     Sütte Ne Çok Kan (Altıkırkbeş, 1998)
•     Abdal Düşü: Düzyazı Şiirler 1998-2002 (Altıkırkbeş, 2003)
•     Koma Provaları, Sütte Ne Çok Kan, Abdal Düşü (Kırmızı, 2007)
•     Nil, İblise Göre İncil, Kandil, Sarnıç (Kırmızı, 2007)

Deneysel Metinler

•     Ondört+X+4 deneysel metin [Tipografik yorum: Savaş Çekiç] (C Yayınları, 1994)

Şiir Alıştırmaları

•     Eros ve Hgades (Shakespeare and Co, 1973)
•     Bir Ortaçağ Yalnızlığı (ABC, 1973)
•     Ara-Kitab (1976)
•     Yazılar ve Tuğralar Şiirler 1973-1987 (BFS, 1987)
•     Gri Divan (Remzi, 1990)
•     Taşrada Ölüm Dirim Hazırlıkları (Oğlak, 1995)
•     Opera 1 - 4004 (Altıkırkbeş, 1996) Altın Portakal ödülü
•     Papirüs, Mürekkep, Tüy—Seçme Şiirler (YKY, 2002)
•     Uç Şiirler (Kırmızı, 2011)

 

Düzyazı

 

Yazınsal / Eleştirel Denemeler

•     Şiir ve İdeoloji (Derinlik, 1979; İkinci basım: Mitos, 1993) Türk Dil Kurumu ödülü
•     Babil Yazıları (Afa, 1986)
•     Estetik Ütopya (BFS,1987)
•     Yazının Ucu Yazınsal Denemeler 1976-1993 (YKY, 1993)
•     E/Babil Yazıları (YKY, 1995)
•     Seyrûsefer Defteri (YKY, 1997)
•     Aciz Çağ, Faltaşları (YKY, 1998)
•     Cüz (Sel, 2000)
•     Smokinli Berduş: Şiir Yazıları 1974-2000 (YKY, 2001; Granada, 2013)
•     İmgeleri Kim Dinler? (YKY, 2004)
•     Okuma Lambası (Alkım, 2004)
•     Sinema Yazıları - Hurufi Gözüyle Büyü Kutusu (ES, 2007)
•     Pervasız Pertavsız (Kırmızı, 2009)
•     Ölesiye Sanat - Yeni Faltaşları (Alakarga, 2013)
•     Son Modernler [Edebiyat üzerine denemeler] (Sel, Şubat 2014)
•     Yazının Sınır Boyuna Yolculuklar [Edebiyat üzerine denemeler] (Sel, Eylül 2014)
•     Karanlıktan Işık Yontanlar [Sanat üzerine denemeler, 1976-2008] (Sel, 2015)
•     Öteki Pusula [Sanat ve edebiyat üzerine denemeler] (Sel, 2016)
•     Rabia Hatun, Tuhaf Bir Kıyamet (YKY, 2000)
•     İlhan Berk: Mağara Ressamı, Sapkın Nakkaş, Namahrem Kalem (YKY, 2000)
•     Patates (Sel, 2003)
•     Centuria %45 (Epsilon Beta) (Çekirdek Sanat, 2009)
•     Kulak (Sel, 2009)
•     Tilki (Notos, 2011)
•     Dalgınlık Kursları (Kırmızı Kedi, 2014)
•     Gülmekten Ölmek - Çekmeceler Kitabı I (Sel, 2016)
•     Nigredo – Durayazmak (Kırmızı Kedi, 2016)
•     Heptameron (Kırmızı Kedi, 2017)
•     Memnu Mıntıka (Kırmızı Kedi, 2018)
•     Endişe Yengeçleri (Levent Şentürk ile) (Kırmızı Kedi, 2018)
•     Lisan-ı Münasip (Kült Neşriyat, 2018)
•     Karganame (Sel, 2018)
•     Sekizinci Günahın Sonrası (Sel, 2018)
•     Yapıştırmalar (Sub, 2018)
•     Yumurtalarını Kollamak (Kırmızı Kedi, 2019)
•     Düş Kırpıntıları (Sel, 2019)
•     Simsiyah Soulages ile Konuşmak (Kırmızı Kedi, 2020)
•     Kısa Kısas Kıssası (Alakarga, 2020)
•     Denemek Sapmak - Çekmeceler Kitabı II (Sel, 2021)
•     Serseri Mayın (Simurg Art, 2022)
•     Önkudöde - Acayip Bir Şiir (Epona, 2022)
•     Ben Var Yazmak (Orlando Poetry, 2024)

Özel Ansiklopedi

•     Kediler Krallara akabilir (Remzi, 1990; 3.Baskı Sel, 2002)
•     Gönderen: Enis Batur (Remzi, 1991; 2. Baskı Sel, 2000)
•     Kırkpare (Remzi, 1993; 2. Baskı Sel, 2001)
•     Su, Tüyün Üzerinde Bekler (Sel, 1999; Fevkalâde genişletilmiş 2. Baskı Sel, 2003)
•     Kurşunkalem Portreler (Sel, 1999; 2. Baskı Sel, 2000)
•     Yazboz (Sel, 2001)
•     Gövde'm (Sel, Ocak 2007)
•     Haneberduş (Sel, Kasım 2010)
•     Zoo’m Harflerden Hayvanat Bahçesi (Kırmızı Kedi, 2017)
•     Sami Hazinses ile Söyleşi (Sub Press, 2023)
•     Kitap Tekerleği (Axis, 2023)

Günebakan Yazılar / Söyleşiler

•     Günebakan I: Alternatif: Aydın (Hil Yayın, 1985; Ark, 1995; Kırmızı, 2013 (Genişletilmiş Basım)
•     Küçük Kıpırtı Tarihi (Boyut,1992)
•     Günebakan II: Saatsız Maarif Takvimi (Ark, 1995; Kırmızı, 2014)
•     Günebakan III: Türkiye'nin Üçlemi (Papirüs, 1998; Kırmızı, 2015 (Genişletilmiş Basım)

Başkalaşımlar

•     Ayna (Ada,1977)
•     Tahta Troya (Yazko,1981)
•     Viyana için Vals (BFS,1987)
•     Eşittir Sonsuz (BFS,1988)
•     İki/z (BFS,1988)
•     Sıçrayan Fasulye (Sanat Dünyamız Eki, 1991)
•     Yüzyüze (Sanat Dünyamız Eki, 1991)
•     Almanak (Sanat Dünyamız Eki, 1991)
•     Ses, Harf, İmge (Sanat Dünyamız Eki, 1991, 2. Baskı Factory, 2022)
•     Bi-Linç (Sanat Dünyamız Eki, 1991)
•     Başkalaşımlar I-X (YKY: 1992; İkinci basım: 2000; Üçüncü basım: 2004 / Kırmızı Kedi, Dördüncü basım: Mart 2016)
•     Sıçrayan Fasulye/Yüzyüze/Almanak/İskeletler Dansı/Ses,Harf,İmge/Bi-Linç/Paris (YKY,1992)
•     Hatay’da Bir Rolls Royce (Altıkırkbeş, 1992)
•     Gesualdo (YKY,1993)
•     Perec Kullanım Kılavuzu (Mitos,1993)
•     Akabe (Mitos,1994)
•     Modernlerin Gecesi (Altıkırkbeş, 1995)
•     Ya/Zar (C Yay,1996)
•     Franhoferolmak (Sel,1997)
•     Başkalaşımlar XI-XX (YKY: 2000 / Kırmızı Kedi, İkinci Basım: 2016)
•     Bir Varmış Bir Okmuş: Sözümona Düzmece bir Wilhelm Tell Hikâyesi (Sel Yayıncılık, 2002)
•     Kütüphane: (Sel, 2005)
•     Plati—Bir Ada Denemesi (Sel, Şubat 2006)
•     Başkalaşımlar XXI-XXX (Kırmızı: 2009)
•     Mekik (Norgunk, 2009)
•     Mumya Köpek (Norgunk, 2011)
•     Geronimo'nun Ölümü (Sel, Haziran 2012)
•     İnziva Burçları (Sel, Aralık 2019)
•     Herakleitos Okumaları (Kült Neşriyat, 2021)
•     Sanat Bakacından Savaş (Kızılay, 2023)

İçbükeyler

•     Otuz Kuş Birden Olmak (B/F/S, 1987; Norgunk, 2007)
•     Söz'lük (Düzlem, Mart 1992)
•     Yolcu (İyi Şeyler Yayıncılık, 1996; Kırmızı, 2011)
•     Seyrüsefer Defteri (YKY, 1997)
•     Issız Dönme Dolap (YKY, 1998)
•     Kum Saatından Harfler: Sokulgan Okur İçin İçbükeyler (YKY, 2001)
•     Bekçi (Oğlak Yayınları, 2003; Kırmızı Kedi 2017)
•     Mazruf (Okuyanus, 2004)
•     Öteki Prova (Norgunk, 2007)
•     Suya Seng, içbükeyler 2002-2007 (Sel, Haziran 2008)
•     Noksan (Sel, Haziran 2010)
•     Şehir Meydanında Fıçı Yuvarlamak, içbükeyler 2008-2010 (Kırmızı, Kasım 2012)
•     Merak Cemiyeti Tutanakları, içbükeyler 2010-2011 (Alakarga, Ocak 2013)
•     Işık (Noktürn, 2013)
•     Hepsi (Sel, Eylül 2013)
•     Fetret Notları (Kırmızı Kedi, 2017)
•     Alacakaranlıkta Elyordamı (Kırmızı Kedi, 2021)
•     Foto-Grafiti 114 Gözdikme (Kırmızı Kedi, 2022)
•     Elgin Taşlar (Sel, 2023)

"Yapılmış Kitaplar"

•     Bu Kalem Bukalemun (Hil: 1988 / İkinci basım: YKY, 1997; Genişletilmiş 5. Baskı Sel, 2017)
•     Bu Kalem Melûn (YKY: 1997; Genişletilmiş 4. Baskı Sel 2017)
•     Bu Kalem Un (ufak) (Okuyanus: 2004; Sel 2017)
•     Cep Meşkleri (Can: 2005)
•     60 mm Dizüstü Meşkler ve İçcep Meşkleri (Sel: 2011)
•     Bu Kalem Unkudî (Palto: 2014)
•     Sayfa (Kült Neşriyat, 2021)
•     Karakuşi Hükümler (Simurg Art, 2022)
•     Şato - Marquis de Sade (Simurg Art, 2023)
•     Monokondiller (Simurg Art, 2023)

"Roman Denemeleri ve Anlatılar"

•     Acı Bilgi: Fugue Sanatı Üzerine Bir Roman Denemesi (YKY, 2000; Kırmızı Kedi, 2015)
•     Elma: Örgü Teknikleri Üzerine Bir Roman Denemesi (Sel Yayıncılık, 2001)
•     Başka Yollar (YKY, 2002; Kırmızı Kedi, Mayıs 2013)
•     Kravat (Sel Yayıncılık: 2003)
•     Mürekkep Zaman (YKY, 2004; Kırmızı Kedi, Temmuz 2014; Kırmızı Kedi 2017)
•     Sır, Bir Oynaşı (Sel: 2009)
•     Rakım Sıfır, imgelem alıştırmaları 2008-2012 (Kırmızı Kedi, Ekim 2012)
•     Kitap Evi (Sel: 2014)
•     Basit Bir Es (Kırmızı Kedi, 2015)
•     Göl Yazı (Sel, 2017) 

Gezi, Yol Günlüğü, Seyahatname

•     Kesif (Mitos, 1996)
•     İki Deniz Arası Siyah Topraklar (YKY, 1997; Remzi, 2014)
•     Amerika Büyük Bir Şaka Sevgili Frank, Ama Ona Ne Kadar Gülebiliriz? (YKY, 1999; Remzi, 2014)
•     Şehr'enis (Literatür, Nisan 2002)
•     İki Deniz Arası Siyah Topraklar ve Kesif ve ¿ (YKY, 2002)
•     Paris, ecekent (YKY, 2003; Remzi, 2012)
•     Bulutlardan Yontma Kayalar, bir bretagne gezisi (Alkım, Eylül 2005)
•     Pasaport Damgaları (Kırmızı, 2008; Kırmızı Kedi 2019)
•     Ada Defterleri (Kırmızı, Ağustos 2008; Kırmızı Kedi 2017)
•     Siyah Sert Berlin (Remzi, 2013)
•     Ziyaretler Kitabı (Kırmızı Kedi, 2014)

Diğer

•     Gergedanname (Argos,1988)
•     Oktay Rifat Kitabı (YKY,1991)
•     Zühtü Müridoğlu Kitabı (YKY, 1992)
•     20. Yüzyıl Fransız Resim Sergisi (YKB 50.Yıl Özel): (YKY,1994)
•     Aloşname (Ali Teoman Germaner ile) (YKY, 1999)
•     Fatma Tülin / Bir (İki) Sergi Öncesinden Tablolar (Sel, 1999)
•     Defter (Selçuk Demirel ile) (YKY, 2001)
•     Son Kare (Kaan Çaydamlı) (Altıkırkbeş, 2002)
•     Arazi-Marazi (Armağan Ekici vd. ile) (Sel, 2002)
•     Negatif İmge (Cem İleri vd. ile) (Sel, 2002)
•     İstanbul Des Djinns (2003; Türkçesi (Cinlerin İstanbulu): Remzi, 2016)
•     Mazruf (Okuyan Us, Eylül 2003)
•     Vüsat O. Bener – Bir Tuhaf Yalvaç (Orhan Koçak vd. ile) (Norgunk, 2004)
•     İstanbul’un Son Şairi Ara Güler (Sunuş EB) (YKB Özel, 2005)
•     Ottomanes (2006)
•     Eyfel—Modern Zamanların Simgesi (Alkım, Ocak 2006)
•     Ziyaret (Çekirdek Sanat, 2007)
•     Ara Güler – İstanbul’da Alınteri (Metin Enis Batur) (Kırmızı, 2008)
•     Mitos Diyarında Çağdaş Bir Kültür Odağı (Mas, 2008)
•     Hayalet (Norgunk, 2011)
•     Bir Balık Bir Başka Balığa Onu Sevdiğini Söyler Mi? (Selçuk Demirel ile) (Gelengi, 2011) (2. Baskı: Çınar, 2018)
•     Metinde Fransızca (Sunuş Enis Batur) (Norgunk, 2012)
•     Lamba – Bir Mum Daha (Norgunk, 2013)
•     Davalı (Norgunk, Mayıs 2014)
•     Oktay Rifat’a Doğru (Sel, 2014)
•     Simültane Cinnet (Yiğit Bener ile) (Sel, 2015)
•     Odalar (Kült Neşriyat, 2015)
•     Labirentini Ören Şair : Enis Batur (Bursa Nilüfer Belediyesi, 2015)
•     Raffi Portakal (Doğan Kitap, 2015)
•     Gerçeküstücülük Özel Sayı : Gergedan 1987 (Kült Neşriyat, 2016)
•     Kelle (Simurg Art, 2020)
•     444 (Oğuz Demiralp vb. ile) (Sel, 2020)
•     Müstakil Eylem (Editör: Tarhan Gürhan) (Karakarga, 2020)

Antoloji

•     Kara Mizah Antolojisi (Hil Yayın, 1987; Sel, 2005)
•     Modern Dünya Edebiyatı Antolojisi (Dönemli Yayıncılık, 1988)
•     Ahmet Hamdi Tanpınar / Seçmeler (YKY, 1992)
•     Gütenberg Gökadasına Gezi (YKY, 1992)
•     Modernizmin Serüveni: Bir "Temel Metinler" Seçkisi 1840-1990 (YKY, 1997; Sel, 2015)
•     Avrupa Güneşinin Doğduğu Yere Yolculuk (Turkcell, 2001)
•     Beş Kıtada Türk Seyyahları (Turkcell, 2002)
•     Sahici Trenler İçin Oyuncak Kitap (YKY: 2003)
•     Rönesansın Serüveni (YKY, 2005; Sel, 2016)

Şehrengiz

•     İstanbul İçin Şehrengiz (YKY, 1994)
•     Üç İzmir (YKY, 1994)
•     Ankara Ankara (YKY, 1994)

Müstear İsimle

•     Dış Kanama (Fakir İdris) (1982), (2.Baskı Kült Neşriyat, 2017; 3.Baskı Sel, 2022)
•     Kuvve’den Fiil’e (Reşit İmrahor) (Mitos,1989)
•     Unutulmuş Şiirler Antolojisi (Reşit İmrahor) (YKY, 1993)

Hakkında Yayımlanan Kitaplar

•     belkienisbatur (Cem Akaş, Altıkırkbeş, 1993)
•     İsrafil'in Suru (Ahmet Oktay, YKY, 1997)
•     Enis Batur İçin Otuz Kuş Bakışı (Muhtelif, Altıkırkbeş, 1997)
•     Enis Batur Bibliyografyası (Hatice Aynur, Altıkırkbeş, 1997)
•     Gen Haritası (Esra Ermert, Altıkırkbeş, 2002)
•     Elma Romanı Nasıl Bir Roman (Mustafa Durak, Sel, 2004)
•     Enis Batur’a Mektuplar (İlhan Berk, Nokturn, 2004)
•     Sessizliğin Sesi: Enis Batur ve Poetikası (Cavit Mukaddes, Sub Press, 2018) 

 

Yabancı dillerdeki kitapları:

Fransızca

•     La Sarcophage des Pleureuses, (Çev. N. Cingöz) Montpellier: Fata Morgana, 2000
•     Amer Savoir (Çev. Ferda Fidan), Paris, Actes Sud, 2002
•     Dense (Çev. Timour Muhidine), Meet - Maison Ecrivains, 2002
•     Route Serpentine (Çev. Catherina Erikan), Paris, Actes Sud, 2004
•     La Pomme (Çev. Ferda Fidan), Paris, Actes Sud, 2005
•     D'autres Chemins (Çev. Ferda Fidan), Paris, Actes Sud, 2008
•     Encyclopédie Privée (Çev. Ferda Fidan), Paris, Actes Sud, 2011
•     Le Facteur d'Uskudar (Çev. Jean Descat), Paris, Bleu Autour, 2012
•     La Mort de Geronimo (Çev. Catherina Erikan), Paris, Galaade, 2014

İtalyanca

•     Scritti e sigilli: 1973-1990, (Çev. I. Saatçıoğlu) Roma: Fondazione Piazzola, 1992
•     Imago Mundi, (Çev. I. Saatçıoğlu) Milano: Garzanti, 1994

Farsça

•     Neğmey-i Butimar, (Çev. Cavit Mukaddes) Tahran: Peyzeh, 1996
•     Sefer be ayne-i digeri, (Çev. Hamid Farazande), Isfahan: Nakş-ı Horşid, 2000.

Hollandaca

•     Passpoort, (Çev. D. Koopman) Rotterdam: Rotterdam Poetry, 1998

İngilizce

•     Ash Divan (İngilizceye çev. S. Paker, C.Endres, S.S.Endres, M.Kenne), ABD, Talisman House, 2006

İspanyolca

•     Las Bibliotecas de Dédalo (Önsöz Alberto Manguel), Errate Naturae, 2009

Süryanice

•     Laqto d Mimre (Seçilmiş Şiirler, Çev: Jan Beṯ-Şawoce), SimurgArt, İstanbul 2024

Ödülleri

•     1980 TDK Ödülü (Şiir ve İdeoloji; Derinlik Yay. 1979)
•     1993 Cemal Süreya Şiir Ödülü (Perişey kitabıyla; Remzi, 1992)
•     1997 Altın Portakal Şiir Ödülü (Opera 1-4004 kitabıyla; Altıkırkbeş Yay,1996)
•     1998 Sibilla Aleramo Ödülü
•     2000 Zirvedekiler Ödülü (Kanat Hareketleri kitabıyla; Altıkırkbeş Yay, 2000)
•     2002 Türkiye Yayıncılar Birliği Düşünce ve İfade Özgürlüğü Ödülü
•     2008 Behçet Necatigil Şiir Ödülü (Neyin Nesisin Sen kitabıyla; Kırmızı, 2007)
•     2018 Yunus Nadi Roman Ödülü (Göl Yazı kitabıyla; Sel, 2017)
•     2024 - PEN Yazarlar Derneği Şiir Ödülü