Basit Bir Yalnızlık Da Yeterdi

Basit bir kareli defter de yeterdi
Samatya istasyonunu anlatmak için
akşamı beklerken
beklerken parçalanmış umutları
biraz önce yağmur yağmış o istasyon
hüzün dağıtırken
uzaktan bakanlara bile
kıyı yolundan geçenlere
ve yolculara ki hüznün kendisidir
biraz şairdir akşama doğru
anlayışla bakar istasyon şefi
hafif gülümseyerek
ve aldırmaz bile
ve birden gün geçer
aldırmaz
tirenlerle yolcularla yüklerle
biletlerle pasolarla geçer gün
ve Egemen Berköz evine döner
Kupkuru yüreği hüzünden
hat boyu kırık dökük ev içlerinden akşama doğru
bir gün bir kadın çamaşır asarken memelerini görmüştür
bir gün don fanle bir adamı sabah sabah pilav yerken
bir gün her gün çocuklar görmüştür kirli ve arsız
bir gün her gün insanlar biletler istasyon memurları
ve bir gün Egemen Berköz evine döner

Sabah midesi bozuk
öğlen fasulye kılçıklı
bir parti satranç oynamış
iki metin yazmış
Pavese'den birkaç sayfa okumuş
birkaç çıplak kadın resmi bakmış
pencerede birkaç dal ağaç
ve bir kaç ondört onbeşinci kat uzaklarda

rüzgarda perde uçuşmuş durmuş
sonra aklında kaktüsleri
sonra Ben Shahn'nın ve Amerika'nın insanları
sonra Töbder'in ve Türkiye'nin insanları
sonra çantasında bir ufak yeni
sonra elinde bir küçük kavun
sonra içinde kıpırdanan bir şeyler
Egemen Berköz evine döner
Tirenden inip istasyon dan çıkıp
istarvitlere kolyozlara bir göz atıp
tırmanır Mütesellim yokuşunu
tırmanır Ünal apartmanının merdivenlerini
düşünür ta beşinci kat onaltı numaranın kapısına kadar
düşünür basit bir kareli defter de yeterdi

basit bir kareli defter de.

Egemen Berköz

Yalnız ve Birlikte

Ağustos 1978

Sığınak

Göğü kahverengileştiren bir çocuk
sizi coşkuyla itecek.
Sobayı yaktıktan sonra
anılar ölüler evinden on beş dakika.
Öğretmen garip. Kaçak.

Babası nasılsa ölen bir çocuk
ağlayacak. İsterse değil.
En büyüyü bozan içgüdü
biliyorum elbet bir gün
kuşların bana da konacak.

Köy uyuyacak. Kaçak
bir yanılsamadan sonra
kasım ayı ve sabah
unutup göğü kahverengi
ve yanda dizelerimi
yazık! köy uyuyacak.

Uzakta kalmış şehir
ve göğü kahverengileştiren sesim.
Daha saatler var nasılsa
kasım ayına ve sabaha
ve hala bitmedi patika
ve bir bayram fişeği gibi kalbim
ve büyüyü bozan içgüdü
ardımda.

Köy uyuyacak. Kaçak
daha saatler var
tükenmez suskuya.
Gel gel dönüşür sesim
elbet bir gün anıya.

İşte benim
yavaşlar yavaşlar
günlerle acımız
köy
uyuyunca.

Egemen Berköz

Yalnız ve Birlikte

1965

Yeniyetme

Çiçekler sana geliyor bak
çiçekler suskular ben
umarsız sokaklar sokaklar tirtir
uzak bir dağ yeşillenir gizli
umarsız ellerim ellerim gizli
sonra ben iki çifte adım
hiç ve gizli

kiremitler kıpkırmızı bak
pencereler karanlık karanlık ezgi
bir taş atsam başlamış ezgi
bir karanfil ağacı kurusa karanfiller soluk ufacık karanfiller

hiç ve gizli
sonra ben iki çifte adım

yeniyetme bir yol uzar önümde
teneke saksılarda susku.

Egemen Berköz

Yalnız ve Birlikte

1962

Egemen Berköz

 

Egemen Berköz

Egemen Berköz, doğumu 13 Nisan 1941 Karadeniz Ereğli, Zonguldak, Türk şair, yazar, çevirmen. Zonguldak'ın Karadeniz Ereğli ilçesinde doğdu. Orta öğrenimini Bolu Erkek Lisesi'nde tamamladıktan sonra Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi İtalyan Dili ve Edebiyatı Bölümü'nden mezun oldu. Cumhuriyet Ansiklopedisi'nde çevirmen, reklam ajanslarında metin yazarı olarak çalıştı.

"Akşam" adlı ilk şiiri 1959'da Yeditepe dergisinde yayımlanan Berköz kendi kuşağının çok yazan şairlerinden biri olarak öne çıktı. Dost, Ataç, Evrim, Alan, Dönem, Yordam, Devinim, Soyut, Yeditepe, Papirüs, Yeni Dergi ve Yelken gibi dergilerde şiirlerini yayımladı. Çeşitli etkilere açık görünen ilk çalışmalarından sonra, 1960'lı yıllarda şiir yazan kuşağın İkinci Yeni'ye en yakın şairlerinden biri oldu ve şiiri toplumcu yönelimle yetkinleşti. Berköz ayrıca İtalyancadan on kadar kitap ile pek çok şiir ve öykü çevirmiştir.

2016 yılında Necatigil Şiir Ödülü'ne değer görüldü. Ödül gerekçesi şu şekilde açıklandı: “60 kuşağı şairleri arasında, kendi özgün şiirini kurabilmesi, yaşadığı yılların toplumsal ve bireysel heyecanlarını şiirine başarıyla yansıtabilmesi, Necatigil’in izinde, küçük insanın toplumsal çalkantılar içindeki serüvenini anlatmaktaki başarısı, İtalyan şairlerinden yaptığı çevirilerle şiir kitaplığımıza katkıları nedeniyle Egemen Berköz, Behçet Necatigil 100. Yıl Şiir Emek Ödülü’ne değer bulunmuştur.”

2017 yılında PEN Türkiye Şiir Ödülü'nü alan Berköz, 2023 yılında Yalnızlık Tanımları adlı eseriyle TTB Behçet Aysan Şiir Ödülü'nün de sahibi oldu. 14 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

1960'lı yıllarda şiir yazan kuşağın İkinci Yeniye en yakın şairlerinden. Kırık ve kesik kesik vurgulu, simgeci ve izlenimci özellikler taşıyan bir şiiri var. Bu söyleyiş, onu önceki kuşaklardan en çok Necatigil'le yakınlaştırıyor. Alçak sesli, kırık bir konuşma tonu... İlhan Berk ve Turgut Uyar etkilerinin de gözlemlendiği şiirlerinde, bir aydının bunalımlarını, arayışlarını içtenlikle yansıtmaya çaba göstermesi bu şiirlerin içeriksel bakımdan önemli bir özelliğidir.

Eserleri

• Çin Askeri Ah Devran, 1966, Sergi Kitabevi
• Yalnızlıklar ve Yalnızlıklar, 1977, Cem Yayınevi
• Bu Kitapta Sen Nerdesin?, 1981, Tan Yayınevi
• Yalnız ve Birlikte: Seçme Şiirler, 1985, Adam Yayınları
• Unutma! (Toplu Şiirler, 1960-1978), 2004, Yapı Kredi Yayınları
• Yalnızlık Tanımları, 2021, Ayrıntı Yayınları

Çevirileri

• Senin Köylerin, Cesare Pavese, 1982, Tan Yayınları
• Salvatore Quasimodo: Bütün Şiirlerinden Seçmeler, 1995, Kavram Yayınları
• Tepelerdeki Şeytan, Cesare Pavese, 1996, Can Yayınları
• Sıradan Bir Gün Ve Diğer Oniki Komedi, Dario Fo, France Rame, 2002, Açılım Yayınları
• Xenia, Eugenio Montale, 2000, İmge Kitabevi
• Mozart ve Çağı, Francesco Salvi, 2015, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
• Pinokyo, Carlo Collodi, 2017, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

Ödülleri

• 2016 Necatigil Şiir Ödülü
• 2017 PEN Türkiye Şiir Ödülü
• 2023 TTB Behçet Aysan Şiir Ödülü