 |
| Süreyya Berfe |
Süreyya Berfe, doğumu 27 Ocak 1943, İstanbul, ölümü 9 Ocak 2024, İzmir, Türk şair ve yazar. Doğum adı Hikmet Süreyya Kanıpak. 1965'e kadar gerçek adı olan Süreyya Kanıpak'ı kullandı. Daha sonra soyadını değiştirmeye karar verdi ve Cemal Süreya'nın önerisiyle Berfe soyadını aldı. Süreyya Berfe adını kullanmaya başladı. Önceleri İkinci Yeni akımı içinde yer aldıysa da, sonradan halk şiirinin yolundan giden başka arayışlara yöneldi. 1960 kuşağı şairleri arasında sayıldı.
Çocuk kitapları da yazan Berfe, aralarında 1966'da aldığı ve tanınmasını sağlayan Türkiye Milli Talebe Federasyonu Kültür Yarışması Şiir Dalı Birincilik Ödülünün de bulunduğu çeşitli ödüller aldı. Ayrıca metin yazarlığı yapmaktaydı.
Hikmet Süreyya Kanıpak adıyla 27 Ocak 1943'te İstanbul'da doğan Süreyya Berfe, 1960'ta Çanakkale Lisesi'nden mezun oldu. Bundan sonra, 2 yıl İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde, 4 yıl ise İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nde okudu. Yedek subay öğretmen olarak yaptığı askerliğinin ardından, Arkın Yayınevi'nde çalışmaya başladı. 1972'de Ali Özgentürk ile birlikte Asyalı dergisini çıkardı. 1976'da Can Yayınevi'nin çocuk kitapları bölümünde görev aldı. Sonraları reklam şirketlerinde metin yazarı olarak çalıştı.
İlk şiiri 1961'de Zeren dergisinde yayımlandı. 1965'e kadar Süreyya Kanıpak imzasıyla Düzlem, Zeren, Yelken, Türk Dili, Soyut gibi dergilerde şiirlerini, daha sonraları Papirüs, Yeni Dergi, Yazı, Forum, Oluşum, Soyut, Ant, Yeni Edebiyat, Yeni A, Birikim, Milliyet Sanat, Defter, kitap-lık, Gösteri dergileriyle Yeni Gazete ve Ulus gazetelerde şiir ve yazılarını yayımlattı. 1966'da Kasaba adlı şiiriyle Türkiye Milli Talebe Federasyonu Kültür Yarışması birincilik ödülünü alması sayesinde tanındı.
İkinci Yeninin bazı olanaklarından aşırıya düşmeden yararlanarak yazdığı şiirlerinden sonra Gün Ola'da yer alan bazı şiirlerindeki halk şiiri ve türkü ögeleriyle göze çarptı. Berfe, bu kitapta Anadolu'nun bir köyünde kısa bir süre tanıklık ettiği bir dili ve dille iç içe gelişmiş olay, durum ve koşulları anlatmayı amaçladı. Böylece ikinci Yeni şiirine tepki duyan yeni kuşak içinde yer aldı. İkinci kitabı Savrulan' da Berfe'nin enternasyonal temalarla şiirinin ufkunu genişlettiği ve Nazım Hikmet'in etki alanına girmiş olduğunu görüyoruz. Son kitabı Hayat ile Şiir'de yer alan şiirlerinde, önceki kitaplarında yer yer gözlemlenen popülist, slogancı ve soyut toplumcu ögelerle tüm bağlarını koparan Berfe, halkın düşünme tarzından, somut gerçeklikten kaynaklanarak yeni bir şiir dili kurmaya yöneliyor. Konuşma dilinin çeşitli toplumsal katmanlara özgü sözcük, tonlama ve tümce yapısı özellikleri bu yeni üslup arayışının temelini oluşturuyor. Bunu, kozmopolitleşen, lümpenleşen toplumsal katmanların somut gerçekliğini yansıtabilmek amacıyla yapıyor, şiirle nesir arasında kopuk düşünceler ve konuşma parçalarından oluşan yeni bir üsluba ulaşıyor. Artık iyimser ve romantik de değil. İroni, bu yeni yönelişin belli başlı içeriksel özü olarak ortaya çıkıyor. Kendisi ve çevresiyle sürekli bir hesaplaşmayı, toplumsal ilişkiler ve değerlerin çürümüşlüğünü, toplumun içinde bireyin acılarını somut ve ayrıntılı olarak yansıtma çabasını taşıyan bu şiirler, ironinin yanı sıra kişiliğine daha çok yaraşan içtenlik ve içlilikten de uzak değil.
Ayrıca, Hepsi O Kadar adlı şiiri, Ece Ülker tarafından bestelendi. Berfe, 2008 yılındaki Ermenilerden Özür Diliyorum kampanyasına katılan isimlerden birisi oldu.
Berfe, 9 Ocak 2024 tarihinde yaşadığı Urla'da 80 yaşında hayatını kaybetti. Uzun süredir organ yetmezliği tedavisi görüyordu.
Kitapları
- Gün Ola… (1969, FKF)
- Savrulan (1971, Yücel Yayınları)
- Hayat ile Şiir (1980, Hür Yayın)
- Ufkun Dışında (1985, de Yayınevi)
- Şiir Çalışmaları (1992, Can Yayınları)
- Ruhumun (1998, Yapı Kredi Yayınları)
- Kalfa (1999) Yapı Kredi Yayınları 1. Baskı: Mayıs 1999
- Seçme Şiirler (2001, Adam Yayınları)
- Nâbiga (2001, Adam Yayınları)
- Seni Seviyorum (2002, Adam Yayınları)
- Foklar Söyledi Ben Yazdım (2005) Yapı Kredi Yayınları
- Çıkrık (2008, Yapı Kredi Yayınları)
- Kalfa - Toplu Şiirler (1965-2005) Yapı Kredi Yayınları 2. Baskı: Şubat 2009
- Yavaş Yavaş Bilemiyorum (2022, YKY)
Çocuk Kitapları
- İlkokullar İçin Matematik (1976, Milliyet Yayınları)
- Çocukça (2006, Tudem Yayınları)
- Eksik Alfabe (2006, Tudem Yayınları)
Ödülleri
- TMTF Kültür Yarışması Şiir Dalı Birincilik Ödülü (1966)[5]
- Cemal Süreya Şiir Ödülü (1992)[6]
- Behçet Necatigil Şiir Ödülü (2002)[7]
- Orhon Murat Arıburnu Şiir Ödülü (2002)[8]
- Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü (2009)[9]
- Melih Cevdet Anday Şiir Ödülü (2011)
- PEN Türkiye Şiir Ödülü (2019)[10]
- Attilâ İlhan Edebiyat Ödülleri, Şiir Ödülü (2023)[11]
- 2023 - Yunus Nadi Ödülleri - Şiir Ödülü (Yavaş Yavaş Bilemiyorum kitabı ile)
